چالش ها و فرصت های ادغام هوش مصنوعی در فرایند یاددهی-یادگیری از دیدگاه دانشجو معلمان

پژوهش حاضر با هدف تبیین چالش ها و فرصت های ادغام هوش مصنوعی در فرایند یاددهی–یادگیری از دیدگاه دانشجو معلمان انجام شده است. مسئله اصلی این پژوهش، نبود شناخت عمیق از ادراکات، نگرانی ها و انتظارات دانشجو معلمان نسبت به کاربرد هوش مصنوعی در آموزش و پیامدهای آن برای نقش حرفه ای معلم و نظام تربیت معلم است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت کیفی بوده و با رویکرد تحلیل مضمون انجام شده است. جامعه پژوهش شامل دانشجو معلمان دانشگاه فرهنگیان استان آذربایجان شرقی (پردیس فاطمه الزهرا) بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، ۱۱ نفر از آنان انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختار یافته گردآوری و با بهره گیری از الگوی شش مرحله ای تحلیل مضمون براون و کلارک تحلیل شدند. نتایج تحلیل داده ها منجر به استخراج چهار مضمون اصلی و دوازده مضمون فرعی شد. مضامین اصلی شامل چالش های ادغام هوش مصنوعی در فرایند یاددهی–یادگیری، فرصت های آموزشی و حرفه ای هوش مصنوعی، الزامات توانمند سازی معلمان و نظام تربیت معلم، و دگرگونی نقش و هویت حرفه ای معلم بود. یافته ها نشان داد که دانشجو معلمان با چالش هایی همچون ضعف زیرساخت های فنی، نابرابری دسترسی دیجیتال، نگرانی های اخلاقی و حریم خصوصی، وابستگی فناورانه و تهدید تفکر انتقادی و تعامل انسانی مواجه هستند. در مقابل، فرصت هایی نظیر شخصی سازی یادگیری، افزایش انگیزه و مشارکت یادگیرندگان، کاهش بار کاری معلم و بهبود کیفیت تدریس از مهم ترین مزایای ادراک شده هوش مصنوعی محسوب می شود. همچنین نتایج بیانگر آن است که بهره گیری اثربخش از هوش مصنوعی مستلزم توسعه سواد هوش مصنوعی، آموزش های عملی و اخلاق محور و بازنگری برنامه های تربیت معلم است. در مجموع، یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی نه جایگزین معلم، بلکه عاملی برای دگرگونی و تقویت نقش حرفه ای، انسانی و تربیتی معلم در نظام آموزشی آینده است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، یاددهی-یادگیری ، دانشجو معلمان ، تربیت معلم ، تحلیل مضمون