مدیریت بحران حضرت زینب (س) در واقعه کربلا

چکیدهبحران پدیده ای اجتناب ناپذیر و غالبا ناگهانی در حیات اجتماعی جوامع انسانی است. مدیریت و رهبری بحران مستلزم برخورداری از مجموعه ای از مهارت ها و ویژگی هاست که دارا بودن آن ها امکان هدایت صحیح شرایط بحرانی را فراهم می سازد. جوامع انسانی همواره با چالش مدیریت بحران مواجه بوده اند و این چالش در جوامع معاصر نیز به وضوح احساس می شود. ازاین رو، ضرورت دارد جوامع برای مواجهه با بحران های گوناگون، از الگوهای کارآمد و الهام بخش بهره گیرند؛ چراکه الگوهای موفق می توانند نقش تعیین کننده ای در هدایت صحیح تصمیم ها و اقدامات ایفا کنند. در این پژوهش، حضرت زینب (س) به عنوان الگویی برجسته در مدیریت بحران مورد بررسی قرار گرفته است. ایشان افزون بر برخورداری از ویژگی هایی چون صبر، عقیله بنی هاشم بودن، عفت و مقام «عالمه غیر معلمه»، نقشی اساسی در نهضت عاشورا و تداوم و صیانت از این قیام عظیم ایفا کردند. پس از واقعه کربلا، مسئولیتی خطیر بر عهده حضرت زینب (س) نهاده شد؛ به گونه ای که نهضت عاشورا، هرچند به رهبری امام حسین (ع) آغاز شد، اما استمرار، تبیین و تثبیت آن در تاریخ، به واسطه مجاهدت های حضرت زینب (س) تحقق یافت. ایشان پس از شهادت امام حسین (ع) و یاران ایشان، در شهرهای کربلا، کوفه و شام، مسئولیت خویش را به شایستگی انجام دادند و با بهره گیری از فرصت های مناسب، چهره واقعی دشمنان را برای مردم آشکار ساختند. خطبه های روشنگرانه حضرت زینب (س)، مردم را از غفلت بیدار کرده و حقیقت واقعه عاشورا را برای تاریخ ماندگار ساخت. پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی، به بررسی شخصیت حضرت زینب (س) و نقش ایشان در مدیریت بحران قیام عاشورا پرداخته و نوآوری آن، تحلیل این واقعه با رویکرد مدیریتی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اقدامات حضرت زینب (س) در مدیریت بحران، پیش از واقعه عاشورا شامل همگامی با حامل وحی و برپایی جلسات آموزش قرآن و احکام شرعی برای زنان کوفه و مدینه بوده است. در حین واقعه عاشورا، توان مدیریت درونی و صبر بر مصائب شخصی، صیانت از حریم زنان و کودکان در دوران اسارت، پرستاری و حمایت جانی از امام زمان خویش و پذیرش نیابت خاصه امام حسین (ع) از مهم ترین اقدامات ایشان به شمار می رود. همچنین، پس از واقعه عاشورا، خطبه های آتشین و افشاگرانه حضرت زینب (س) در کوفه و شام، نقش تعیین کننده ای در رسوایی یزید و آگاهی بخشی به افکار عمومی ایفا کرد و موجب تثبیت واقعه عاشورا در تاریخ شد.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران ، واقعه عاشورا ، عقیله بنی هاشم ، حریم زنان ، نهضت کربلا