بوروکراسی و قفس آهنین عقلانیت: تاملی بر انسان زدایی در دولت مدرن

هدف این مقاله، تحلیل انتقادی پیامدهای انسان زدایی ناشی از سلطه عقلانیت ابزاری در ساختار بوروکراتیک دولت مدرن است. با بهره گیری از رویکرد تحلیلی انتقادی و اتکا به چارچوب نظری ماکس وبر، مارکس و هگل، تلاش شده است تا مناسبات قدرت، کارکرد عقلانیت و فرآیندهای نهادمند مدیریت عمومی در دولت مدرن واکاوی شود. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی کتابخانه ای است. یافته های نظری حاکی از آن است که عقلانیت ابزاری در قالب نظام بوروکراتیک، اگرچه موجب افزایش کارآمدی و پیش بینی پذیری شده، اما به قیمت سرکوب ابعاد انسانی، اخلاقی و ارزشی کنش های اجتماعی و سیاسی تمام شده است. این عقلانیت با تقلیل عقل به ابزار کارآمدی، افراد را به اجزایی در سازوکارهای اداری فروکاسته و قفس آهنین کنترل و بیگانگی را بازتولید کرده است. مقاله با تاکید بر ضرورت بازنگری در بنیادهای عقلانی دولت مدرن، به امکان های بدیل در جهت تقویت عقلانیت ارزشی و بازگشت به ابعاد انسانی کنش سیاسی اشاره دارد.

کلیدواژه ها:

ماکس وبر ، بوروکراسی ، عقلانیت ابزاری ، قفس آهنین ، دولت مدرن