مزیت و تاثیر هوش مصنوعی در زنجیره تامین، تولید و توزیع بنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط(SMEs): چالش ها و فرصت ها

بنگاه های کوچک و متوسط بخش عظیمی از واحدهای اقتصادی ایران را تشکیل می دهند و نقش کلیدی در اشتغال زایی، صادرات غیرنفتی و رشد اقتصادی دارند. با این حال، این بنگاه ها در زنجیره تامین، تولید و توزیع با چالش های جدی از جمله هزینه های بالا، ضایعات زیاد، پیش بینی نادرست تقاضا، توقف های غیرمنتظره تولید و لجستیک ناکارآمد مواجه اند. ظهور هوش مصنوعی به ویژه از طریق پلتفرم های ابری و راه حل های کم هزینه، فرصتی بی سابقه برای این بنگاه ها فراهم کرده تا با سرمایه گذاری اندک، کارایی عملیاتی و قدرت رقابتی خود را به سطح شرکت های بزرگ برسانند. هدف این پژوهش مروری، شناسایی کاربردها، فرصت ها، چالش ها و راهکارهای عملی پذیرش هوش مصنوعی در زنجیره تامین، تولید و توزیع بنگاه های کوچک و متوسط ایران است. روش پژوهش مرور سیستماتیک بر پایه ۲۵ منبع معتبر شامل ۱۵ مقاله خارجی (۲۰۲۰-۲۰۲۵) از پایگاه های Scopus، Web of Science و IEEE Xplore و ۱۰ منبع داخلی (۱۴۰۰-۱۴۰۴) از مگیران، SID و Civilica می باشد. همچنین ماتریس SWOT با تمرکز بر شرایط بومی ایران تدوین شد. نتایج نشان می دهد هوش مصنوعی در حوزه های پیش بینی تقاضا، نگهداری پیش بینانه، بهینه سازی مسیر، کنترل کیفیت خودکار و مدیریت ارتباط با مشتریان تحول آفرین است. مهم ترین فرصت ها شامل دسترسی به ابزارهای کم هزینه داخلی، حمایت های دولتی، کنسرسیوم های صنعتی و همکاری دانشگاه–صنعت و مهم ترین چالش ها محدودیت مالی، کمبود مهارت، کیفیت داده و مقاومت فرهنگی است. راهکارهای عملی پیشنهادی عبارتند از شروع با پروژه های پایلوت، استفاده از مدل های پرداخت بر اساس مصرف، تشکیل کنسرسیوم های اشتراکی و بهره گیری از تسهیلات صندوق نوآوری و شکوفایی. در نهایت، پذیرش هوش مصنوعی برای بنگاه های کوچک و متوسط ایران دیگر یک گزینه نیست، بلکه ضرورتی برای بقا و رقابت در بازارهای داخلی و جهانی است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، زنجیره تامین ، تولید ، توزیع ، بنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط.