کاوش کیفی تحلیل جامعه شناختی شرم آموزشی در مدارس ابتدایی دخترانه بر اساس تجارب زیسته

مدرسه در شکل گیری ارزش ها و هنجارهای اجتماعی نقش اساسی دارد. اهمیت این نهاد به عنوان یک «زیست بوم پویا» که فراتر از آموزش شناختی، به پرورش ابعاد اجتماعی و مدنی دانش آموزان می پردازد. هدف این پژوهشکاوش کیفی و تحلیل جامعه شناختی پدیده شرم آموزشی در میان دانش آموزان دختر مقطع ابتدایی، با تکیه بر تجارب زیسته آن ها است.این مطالعه بر تعاملات اجتماعی، قواعد نهادی و ساختارهای مدرسه به عنوان عوامل موثر در شکل گیری و تشدید شرم آموزشی تاکید دارد. در بخش پیشینه پژوهش، به مرور نظریه های مرتبط با شرم، از جمله نظریه کنش نمایشی گافمن، رویکرد فوکو به انضباط و قدرت و همچنین دیدگاه های روانشناختی در خصوص شرم درونی و بیرونی پرداخته است. روش تحقیق، کیفی و از نوع پدیدارشناسی با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته با دانش آموزان بوده است. تحلیل داده ها از طریق تحلیل محتوای کیفی تفسیری صورت گرفته و مضامین و مقوله های مرتبط با شرم آموزشی در سه مقوله اصلی سازکارهای ساختاری و نهادی مدرسه، تعاملات میان فردی و بازنمایی اجتماعی شرم و پیامدها و بازتولید هویت دسته بندی شدند. یافته های پژوهش نشان می دهند که شرم آموزشی در مدارس ابتدایی دخترانه، از سه محور اصلی نشات می گیرد: سازوکارهای ساختاری و نهادی مدرسه (مانند نظام نمره دهی، تابلوهای افتخار، چیدمان کلاس، و رویه های تنبیهی)، تعاملات میان فردی (برچسب گذاری توسط معلم، مقایسه با همسالان و انتظارات جنسیتی)، و پیامدها و بازتولید هویت (مانند درونی سازی بی کفایتی، خودسانسوری و فرسایش خودباوری). این یافته ها بر نقش ساختارها و روابط اجتماعی مدرسه در شکل گیری و تشدید شرم آموزشی تاکید دارند.در بخش بحث و نتیجه گیری، محقق بر این باور است که شرم آموزشی صرفا یک ضعف فردی نیست، بلکه محصولی اجتماعی و برساخته در بستر مدرسه است. این پدیده، پیامدهای عمیقا منفی بر هویت، خودباوری، و توانایی های اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان برجای می گذارد. لذا، بازنگری در ساختارها، رویه ها، و تعاملات مدرسه و فراتر رفتن از نگاه صرفا فردی به شرم، امری ضروری است.

کلیدواژه ها:

شرم آموزشی ، تجارب زیسته ، جامعه شناسی مدرسه ، دانش آموزان دختر ابتدایی