طراحی مدل برنامه ریزی درسی مشارکتی (معلم، دانش آموز، والدین) برای دستیابی به یادگیری عمیق پایدار: یک مقاله مروری نظام مند

رویکردهای سنتی برنامه ریزی درسی با ویژگی هایی نظیر تمرکزگرایی، ماهیت خطی و طرد دانش آموزان و والدین از فرایند تصمیم گیری، شرایط لازم برای وقوع یادگیری عمیق و پایدار را نقض می کنند. برنامه ریزی درسی مشارکتی با تکیه بر عاملیت دانش آموز، مشارکت والدین و تسهیلگری معلم، پتانسیل نظری قابل توجهی برای ایجاد یادگیری عمیق پایدار دارد. هدف این پژوهش، طراحی مدل برنامه ریزی درسی مشارکتی سه وجهی از طریق مرور نظام مند مبانی نظری و پیشینه تجربی است.مرور نظام مند (Systematic Review) در پایگاه های ScienceDirect، ERIC، Google Scholar و SID با کلیدواژه های «برنامه ریزی درسی مشارکتی»، «عاملیت دانش آموز»، «مشارکت والدین» و «یادگیری عمیق» انجام شد. مطالعات نظری یا تجربی منتشر شده تا سال ۲۰۲۵ که به مشارکت حداقل دو گروه از سه گروه معلم، دانش آموز و والدین در فرایند برنامه ریزی درسی پرداخته بودند، وارد شدند. داده ها با روش تحلیل موضوعی و دو کدگذار مستقل (توافق ۸۷ درصد) سنتز شدند. مرور مبانی نظری نشان داد برنامه ریزی درسی مشارکتی ریشه در آرای فریره (نقد آموزش بانکی)، نظریه برنامه ریزی مشارکتی در آموزش بزرگسالان (اصول شش گانه) و نظریه اجتماعی-فرهنگی ویگوتسکی دارد. یادگیری عمیق پایدار مبتنی بر نظریه بار شناختی سولر و شبکه NPDL فولن (شش شایستگی جهانی) تبیین شد. مرور پیشینه تجربی ۲۷ مطالعه را شامل شد. مهم ترین یافته ها: (۱) مطالعات SBCD در اندونزی و آفریقای جنوبی نشان داد مشارکت ذی نفعان اغلب تشریفاتی است. (۲) پروژه NPDL نیوزیلند (۲۰۲۰) نشان داد عاملیت دانش آموز بدون برنامه ریزی موثر معلم محقق نمی شود. (۳) چهارچوب EPIC (۲۰۲۳) با مولفه های C-H-A-N-G-E چارچوبی نظام مند برای مشارکت والدین ارائه داد. چهار مکانیسم علی شناسایی شد: عاملیت و انگیزه درونی، بافت مندی و اصالت، بازتاب و بازخورد چندمنظره، تداوم و پایداری.مدل برنامه ریزی درسی مشارکتی سه وجهی در چهار مرحله تدوین شد: (۱) نیازسنجی و هم افزایی اولیه (جلسات مشترک سه گانه، تعریف مشارکتی اهداف)، (۲) طراحی مشارکتی تجارب یادگیری (معلم ارائه دهنده گزینه ها، دانش آموز انتخاب کننده، والدین بازخورددهنده)، (۳) اجرا با بازخورد مستمر چرخه ای (ارزشیابی تکوینی سه گانه، جلسات بازبینی منظم)، (۴) ارزشیابی پایانی و بازخورد برای چرخه بعدی (ارزشیابی چندمنظره با تمرکز بر توانایی انتقال، ماندگاری و کاربست).برنامه ریزی درسی مشارکتی سه وجهی پتانسیل قابل توجهی برای ارتقای یادگیری عمیق پایدار دارد، مشروط بر آنکه مشارکت اصیل و توانمندساز باشد، معلم نقش تسهیل گر را ایفا کند و فرایند ساختاری چرخه ای داشته باشد. پژوهش های آتی با رویکرد اقدام پژوهی و طرح های طولی برای ارزشیابی این مدل پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی درسی مشارکتی ، یادگیری عمیق پایدار ، عاملیت دانش آموز ، مشارکت والدین