واکاوی فقهی حقوقی بیع صوری املاک در پوشش معاملات ربوی

ربا به عنوان یکی از معاملات ممنوع در فقه اسلامی و نظام حقوقی ایران همواره مورد نهی جدی قرار گرفته است. با این حال در برخی روابط اقتصادی، طرفین برای گریز از ممنوعیت ربا از قالب های حقوقی ظاهرا مشروع استفاده می کنند که از جمله مهم ترین آن ها بیع صوری املاک به منظور پوشش معاملات ربوی است. در این شیوه، انتقال مالکیت ملک به ظاهر در قالب عقد بیع صورت می گیرد، اما در واقع هدف اصلی تضمین بازپرداخت مبلغی با سود معین است و نه انتقال واقعی مالکیت. این وضعیت پرسش هایی را درباره ماهیت حقوقی چنین قراردادهایی و میزان اعتبار آن ها در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران ایجاد می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل فقهی و حقوقی بیع صوری املاک در پوشش معاملات ربوی انجام شده است. روش تحقیق در این مطالعه توصیفی تحلیلی بوده و داده های پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه ای، بررسی منابع فقهی و تحلیل متون قانونی گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران، صحت معاملات منوط به وجود قصد واقعی انشاء و مشروعیت جهت معامله است و در صورتی که عقد بیع صرفا به عنوان پوششی برای تحقق ربا مورد استفاده قرار گیرد، فاقد قصد واقعی انتقال مالکیت بوده و می تواند مشمول بطلان یا عدم نفوذ قرار گیرد. بر این اساس، تشخیص واقعی یا صوری بودن معاملات و توجه به قصد طرفین در تحلیل ماهیت چنین قراردادهایی اهمیت اساسی دارد و می تواند در پیشگیری از سوءاستفاده از قالب های حقوقی برای تحقق معاملات ربوی موثر باشد.

کلیدواژه ها:

بیع صوری ، معاملات ربوی ، انتقال مالکیت ، فقه امامیه ، حقوق مدنی