تحلیل نظری و حقوقی شرط اسقاط حق اقامه دعوا در پرتو آزادی قراردادها و نظم عمومی

حق اقامه دعوا از مهم ترین ابزارهای حمایت قضایی از حقوق اشخاص است و بدون آن، بسیاری از حقوق مادی و غیرمادی قابلیت اعمال نخواهد داشت. با این حال، امکان اسقاط این حق در قالب شرط ضمن عقد، همواره از مسائل بحث برانگیز در حقوق ایران بوده است. این مقاله با بررسی مفاهیم حق، دعوا، شرط و اسقاط حق، این پرسش را بررسی می کند که آیا شرط اسقاط حق اقامه دعوا معتبر است یا خیر. تحلیل مبانی نظری، قوانین موضوعه و اصول اساسی، از جمله اصل ۳۴ قانون اساسی، نشان می دهد که اسقاط حق قبل از ایجاد آن، به ویژه در امور بنیادین مانند حق دادخواهی، با محدودیت های جدی مواجه است. با این وجود، چنین شرطی را می توان غالبا در قالب شرط فعل منفی تفسیر کرد؛ به این معنا که شخص صرفا تعهد می کند از طرح دعوا خودداری کند، نه اینکه حق بنیادی دادخواهی را ساقط نماید. در نهایت، اعتبار شرط مزبور تابعی از میزان تعارض آن با نظم عمومی و ماهیت حق دادخواهی است.

کلیدواژه ها:

حق اقامه دعوا ، شرط ضمن عقد ، اسقاط حق ، آزادی قراردادها ، نظم عمومی ، حق دادخواهی