حجیت علوم انسانی در موضوع شناسی فقهی تحلیلی در مبانی اجتهادی آیت الله صادق آملی لاریجانی

موضوع شناسی یکی از ارکان بنیادین فرآیند استنباط حکم شرعی است که اهمیت آن در مواجهه فقه با موضوعات نوپدید اجتماعی و نهادی، بیش از پیش آشکار شده است. در این میان، نقش و جایگاه علوم انسانی در تشخیص و تحلیل این موضوعات، محل پرسش و مناقشه جدی در فقه معاصر است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا و در چه حدودی داده ها و تحلیل های علوم انسانی از منظر اجتهادی دارای اعتبار و حجیت در موضوع شناسی فقهی هستند. این مقاله با روش تحلیلی استنباطی و با تکیه بر تقریرات دروس فقه و اصول آیت الله صادق آملی لاریجانی، به بازسازی و تبیین مبانی ایشان در این زمینه می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که از دیدگاه آیت الله آملی لاریجانی، هرچند علوم انسانی به صورت مستقل واجد حجیت شرعی نیستند، اما در حد افاده اطمینان عقلایی و در چارچوب اعتبارات عقلایی ممضای شارع، می توانند نقش موثری در تشخیص موضوعات فقهی، به ویژه در مسائل نوپدید، ایفا کنند. بر این اساس، فقیه نه مجاز به بی اعتنایی به علوم انسانی است و نه مجاز به اعطای حجیت مطلق به نتایج آن ها، بلکه موظف به بهره گیری ضابطه مند و روشمند از این علوم در فرآیند اجتهاد است.

کلیدواژه ها:

موضوع شناسی فقهی ، علوم انسانی ، حجیت ، اطمینان عقلایی ، اعتبارات عقلایی ، اجتهاد معاصر