همسوسازی اقتصاد اسلامی و هوش مصنوعی پارادایم اخلاقی نوآورانه در حکمرانی اقتصادی

تحولات شتابان فناوری های نوین در دهه های اخیر، نظام های اقتصادی، مالی و الگوهای اداره امور عمومی را با تغییرات عمیق و چندلایه مواجه کرده است. این دگرگونی ها علاوه بر ایجاد فرصت های جدید برای بهبود کارایی و دقت در فرآیندهای تصمیم گیری، پرسش های اساسی در زمینه عدالت، شفافیت، مسئولیت پذیری و منافع عمومی پدید آورده اند. در این میان اقتصاد اسلامی به عنوان نظامی هنجاری کارکردی مبتنی بر عدالت، اخلاق، مسئولیت اجتماعی، پایداری و تحقق فلاح عمومی از ظرفیت بالقوه قابل توجهی برای تعامل سازنده و هدفمند با فناوری های هوشمند برخوردار است. هدف این مقاله، بسط و تعمیق یک چارچوب مفهومی منسجم برای همسوسازی اقتصاد اسلامی با هوش مصنوعی و تبیین ابعاد نظری، اخلاقی، نهادی و سیاستی این همگرایی است. پژوهش حاضر با رویکردی مفهومی-تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام مند پژوهش های پیشین داخلی و بین المللی در حوزه اقتصاد اسلامی، اخلاق فناوری و حکمرانی هوش مصنوعی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که در صورت طراحی، پیاده سازی و حکمرانی هوش مصنوعی در چارچوب اصول بنیادین اقتصاد اسلامی، از جمله شفافیت، امانت، داری پاسخگویی و رعایت مصلحت عمومی می توان از این فناوری به عنوان ابزاری توانمندساز برای ارتقای کارایی، بهبود فرآیند تصمیم گیری و تحقق اهداف توسعه ای اقتصاد اسلامی بهره گرفت. در نهایت، مقاله با اتکا بر چارچوب نظری تدوین شده «پارادایم اقتصاد اسلامی هوشمند و اخلاق محور» را پیشنهاد کرده و دلالت های نهادی، سیاستی و مسیرهای پژوهشی آینده را در راستای استقرار و حکمرانی این پارادایم تبیین می کند.

کلیدواژه ها:

اقتصاد اسلامی ، هوش مصنوعی ، اخلاق اقتصادی ، حکمرانی فناوری