بررسی تاثیر فضای فیزیکی مدارس بر انگیزه تحصیلی و آرامش دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر فضای فیزیکی مدارس بر انگیزه تحصیلی و آرامش روانی دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شده است. فضای فیزیکی مدارس به عنوان یکی از مولفه های تاثیرگذار بر کیفیت آموزش و یادگیری، همواره مورد توجه متخصصان تعلیم و تربیت بوده است. با وجود اهمیت این موضوع، پژوهش های اندکی به بررسی تاثیر همزمان فضای فیزیکی بر انگیزه تحصیلی و آرامش روانی دانش آموزان پرداخته اند. روش تحقیق از نوع توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پایه پنجم و ششم ابتدایی شهرستان ایرانشهر در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ به تعداد ۲۵۰۰ نفر بود که با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، ۳۳۵ نفر انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از سه پرسشنامه استاندارد استفاده شد: پرسشنامه کیفیت فضای فیزیکی مدارس (محقق ساخته با ۲۵ گویه و پنج مولفه)، پرسشنامه انگیزه تحصیلی هارتر (۱۹۸۱) با ۳۳ گویه، و پرسشنامه آرامش روانی (SPQ) با ۲۰ گویه. روایی پرسشنامه ها با استفاده از نظر متخصصان تایید و پایایی آنها با روش آلفای کرونباخ به ترتیب ۸۹/۰، ۸۷/۰ و ۸۸/۰ محاسبه شد. داده ها با استفاده از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه و آزمون t گروه های مستقل تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بین کیفیت فضای فیزیکی مدارس و انگیزه تحصیلی دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (۵۲۴/۰=r، ۰۰۱/۰p<). همچنین، بین کیفیت فضای فیزیکی مدارس و آرامش روانی دانش آموزان رابطه مثبت و معناداری مشاهده شد (۴۸۷/۰=r، ۰۰۱/۰p<). نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که ابعاد فضای فیزیکی ۳۶ درصد از واریانس انگیزه تحصیلی و ۳۱ درصد از واریانس آرامش روانی را تبیین می کنند. از میان مولفه های فضای فیزیکی، مولفه های "روشنایی و نور" (۳۲۵/۰=β) و "رنگ آمیزی و زیبایی شناسی" (۲۹۸/۰=β) بیشترین نقش را در پیش بینی انگیزه تحصیلی داشتند. همچنین، مولفه های "سر و صدا و آرامش محیط" (۳۱۵/۰=β) و "تهویه و کیفیت هوا" (۲۸۶/۰=β) بیشترین نقش را در پیش بینی آرامش روانی داشتند. بین دانش آموزان دختر و پسر از نظر تاثیرپذیری از فضای فیزیکی تفاوت معناداری مشاهده نشد. بر اساس یافته های این پژوهش، می توان نتیجه گرفت که توجه به کیفیت فضای فیزیکی مدارس (از جمله نور، رنگ، صدا، تهویه و چیدمان) نقش مهمی در افزایش انگیزه تحصیلی و ارتقای آرامش روانی دانش آموزان دارد. بنابراین، سرمایه گذاری در بهبود فضای فیزیکی مدارس ابتدایی یک ضرورت اجتناب ناپذیر است.کلیدواژه ها: فضای فیزیکی مدارس، انگیزه تحصیلی، آرامش روانی، دانش آموزان ابتدایی، محیط یادگیری.