تحلیل فقهی – تاریخی حی علی خیر العمل در اذان از دیدگاه شیعه و اهل سنت

عبارت «حی علی خیر العمل» یکی از فقرات مورد اختلاف در اذان میان مذاهب اسلامی است که جایگاه فقهی و تاریخی آن مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. این مقاله با هدف بررسی صحت وجود این جمله در اذان پیامبر (ص) و تحلیل فقهی–روایی آن، از روش توصیفی–تحلیلی و مطالعه منابع معتبر شیعه و اهل سنت استفاده می کند. در بخش مقدمه، اهمیت اذان به عنوان شعیره عبادی و هویتی و توقیفی بودن الفاظ آن بیان شده و زمینه اختلاف میان شیعه و اهل سنت در خصوص عبارت یادشده مطرح گردیده است. در بخش بررسی روایات، شواهد متعددی از منابع شیعی مانند امامان باقر و صادق (ع) ارائه شده که تاکید می کنند جمله «حی علی خیر العمل» در اذان نبوی وجود داشته و برخی روایات اهل سنت نیز وجود آن را در عمل برخی صحابه و موذنان پیامبر تایید می کنند. سپس، حکم فقهی این عبارت در دیدگاه شیعه و اهل سنت بررسی شده است؛ فقهای امامیه آن را بخشی مستحب و مطابق سنت پیامبر می دانند، در حالی که برخی فقهای اهل سنت آن را بدعت یا مکروه تلقی کرده اند و حذف آن را به دلایل سیاسی و اجتماعی مرتبط با دوره خلفا نسبت می دهند. در بخش تحلیل تاریخی، علل حذف و بازگشت این جمله و تاثیرات فرهنگی–اجتماعی آن مورد توجه قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که عبارت «حی علی خیر العمل» از دیدگاه منابع شیعی مشروع و مستحب است و نقش آن تنها به دعوت به نماز محدود نمی شود، بلکه پیام ضمنی آن نیز به مسئله ولایت اهل بیت (ع) ارتباط دارد. به طور کلی، این مطالعه با ارائه شواهد روایی و تحلیلی، دیدگاه ها و مباحث فقهی–تاریخی پیرامون این جمله را به شکل منسجم و بی طرف ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

اذان ، حی علی خیر العمل ، فقه تطبیقی ، روایات تاریخی