توانمندسازی کودکان قربانی-شاهد خشونت خانگی برای تغییر هویت «قربانی» به «بازمانده» و قطع چرخه انتقال بین نسلی جرم

خشونت خانگی، به عنوان الگویی از رفتارهای انحرافی و گاه مجرمانه در بستر خانواده، نه تنها قربانیان مستقیم، بلکه کودکانی را که شاهد آن هستند، در معرض ترومای مشاهده ای با پیامدهای مشابه کودک آزاری فیزیکی قرار می دهد. این کودکان که «قربانیان نامرئی» خوانده می شوند، در فرایندی از جامعه پذیری منحرفانه، طرح واره های شناختی خصومت آمیز و هویتی آغشته به درماندگی آموخته شده را درونی سازی می کنند که بر اساس نظریه یادگیری اجتماعی-شناختی و نظریه چرخه خشونت، مهم ترین پیش بین انتقال بین نسلی بزهکاری به شمار می رود. نظام های حقوقی-کیفری سنتی با رویکردی واکنشی و دادگاه محور، از پشتیبانی حجم عظیم رقم سیاه این پدیده ناتوان هستند. در این میان، مدرسه به عنوان تنها نهاد فراگیر و غیرتهدیدکننده، ظرفیتی منحصربه فرد برای مداخلات پیشگیرانه رشدمدار دارد. هدف این پژوهش نظری، تبیین چارچوبی مفهومی برای مداخله روایت درمانی معلم محور در مدرسه، به منظور تغییر هویت کودکان قربانی-شاهد از قربانی به بازمانده و قطع چرخه انتقال بین نسلی جرم است. روش پژوهش، تحلیلی-استنتاجی و مبتنی بر تلفیق نظری مفاهیم برآمده از روایت درمانی، فلسفه مدرسه زندگی و جرم شناسی رشدمدار است. یافته ها نشان می دهد که تلفیق فنون روایت درمانی (برونی سازی، کشف نتایج یگانه و بازنویسی داستان زندگی) با نقش معلم به عنوان راهنما و هم آفرین روایت در بستر مدرسه زندگی، از چهار مکانیسم نظری اصلی برای قطع انتقال بین نسلی خشونت بهره می گیرد: برهم زدن الگوی یادگیری مشاهده ای از طریق ارائه مدل بدیل غیرخشونت آمیز، بازسازی طرح واره های شناختی ناسازگار، ایجاد نقطه عطف رشدی و خنثی سازی عوامل خطرساز خانوادگی با ایجاد یک پایگاه امن ثانویه.

کلیدواژه ها:

خشونت خانگی ، روایت درمانی ، مدرسه زندگی ، انتقال بین نسلی جرم ، پیشگیری رشدمدار