ادغام «سواد اقلیمی» در برنامه درسی ابتدایی: طراحی واحد یادگیری و سنجش تغییر نگرش/رفتار محیط زیستی

در دهه های اخیر، افزایش چالش های زیست محیطی و تغییرات اقلیمی به یکی از مهم ترین مسائل جهانی تبدیل شده است و نظام های آموزشی در سراسر جهان تلاش کرده اند با تقویت سواد اقلیمی در میان نسل های جدید، نقش موثری در افزایش آگاهی و مسئولیت پذیری زیست محیطی ایفا کنند. در این میان، دوره ابتدایی به دلیل نقش بنیادین آن در شکل گیری نگرش ها، ارزش ها و الگوهای رفتاری کودکان، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی ضرورت و ابعاد ادغام سواد اقلیمی در برنامه درسی دوره ابتدایی و تحلیل نقش آن در ارتقای دانش، نگرش و رفتارهای محیط زیستی دانش آموزان انجام شد.روش پژوهش از نوع مروری توصیفی–تحلیلی است. در این مطالعه با استفاده از جستجوی نظام مند در پایگاه های علمی داخلی و خارجی از جمله SID، نورمگز، مگیران، ایران داک، Google Scholar و ERIC، مجموعه ای از منابع علمی مرتبط با آموزش محیط زیست، سواد اقلیمی، برنامه درسی و یادگیری فعال بررسی و تحلیل شد. پس از غربال سازی منابع بر اساس معیارهای ورود و خروج، تعداد قابل توجهی از پژوهش های معتبر انتخاب و با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند تا الگوهای مشترک، مولفه های اصلی و شکاف های پژوهشی در این حوزه شناسایی شود.یافته های پژوهش نشان داد که دوره ابتدایی یکی از موثرترین مراحل برای شکل گیری سواد اقلیمی و نهادینه سازی نگرش ها و رفتارهای محیط زیستی است. همچنین نتایج حاکی از آن است که برنامه درسی موجود در نظام آموزشی ایران در زمینه آموزش اقلیمی با کاستی هایی از جمله پراکندگی محتوا، نبود چارچوب منسجم و کمبود فعالیت های عملی مواجه است. بررسی پژوهش ها نشان داد که استفاده از رویکردهای یادگیری فعال، پروژه محور و تجربه محور می تواند درک مفاهیم اقلیمی، انگیزش یادگیری و مسئولیت پذیری محیط زیستی دانش آموزان را به طور قابل توجهی افزایش دهد. افزون بر این، نتایج بیانگر آن است که ادغام سواد اقلیمی در برنامه درسی می تواند علاوه بر افزایش آگاهی زیست محیطی، در بهبود مشارکت آموزشی و کاهش برخی مشکلات مرتبط با افت تحصیلی نیز موثر باشد. یافته ها همچنین بر نقش مهم معلمان، طراحی واحدهای یادگیری مناسب و استفاده از فعالیت های مشارکتی در موفقیت برنامه های آموزشی اقلیمی تاکید دارند.در مجموع، نتایج این پژوهش نشان می دهد که ادغام سواد اقلیمی در برنامه درسی دوره ابتدایی نه تنها یک ضرورت آموزشی، بلکه گامی اساسی در جهت تربیت شهروندانی آگاه، مسئول و توانمند در مواجهه با چالش های زیست محیطی آینده محسوب می شود. بر این اساس، پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی، برنامه ریزان درسی و معلمان با توجه به اهمیت آموزش اقلیمی، در جهت طراحی برنامه های آموزشی منسجم، توسعه محتوای مناسب و توانمندسازی معلمان در این حوزه اقدام نمایند.

کلیدواژه ها:

سواد اقلیمی ، آموزش محیط زیست ، برنامه درسی ابتدایی ، نگرش محیط زیستی ، رفتار محیط زیستی ، یادگیری فعال.