بررسی مولفه های موثر بر توانمندسازی معلمان دوره ابتدایی با تاکید بر نقش معاون آموزشی: یک مطالعه مروری

توانمندسازی معلمان به عنوان یکی از راهبردهای کلیدی در ارتقای کیفیت نظام آموزشی، به ویژه در دوره حساس ابتدایی، مورد توجه پژوهشگران و سیاست گذاران قرار گرفته است. با وجود تاکید بر نقش رهبری مدرسه در این فرایند، جایگاه معاون آموزشی به عنوان رهبری در تعامل نزدیک و روزمره با معلمان کمتر مورد واکاوی قرار گرفته است. هدف این پژوهش، شناسایی مولفه های موثر بر توانمندسازی معلمان دوره ابتدایی و تبیین نقش معاون آموزشی در این زمینه بود.این مطالعه از نوع مروری نظام مند بود که با جستجوی هدفمند در پایگاه های معتبر علمی داخلی و بین المللی شامل SID، نورمگز، Google Scholar، Scopus و Web of Science با استفاده از کلیدواژه های توانمندسازی معلمان، توسعه حرفه ای، معاون آموزشی، رهبری آموزشی و دوره ابتدایی انجام شد. از میان منابع یافت شده، مقالات و اسناد مرتبط در بازه زمانی ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۵ بر اساس معیارهای ورود و خروج غربالگری و در نهایت ۲۸ منبع با روش تحلیل محتوای کیفی و تحلیل موضوعی بررسی شدند.توانمندسازی معلمان دوره ابتدایی متاثر از مولفه های فردی (دانش حرفه ای، مهارت های تدریس، خودکارآمدی و انگیزش درونی)، سازمانی (ساختار توانمندساز، فرهنگ حمایتگر و فرصت های توسعه حرفه ای) و میان فردی (مشارکت، اعتماد و روابط سازنده) است. معاون آموزشی با ایفای نقش های چندگانه شامل مربی و ارزیاب توانمندساز، تسهیل گر همکاری حرفه ای، پرورش دهنده رهبران معلم، ایجادکننده خودمختاری و اعتماد، و حامی عاطفی و اخلاقی، می تواند به عنوان کاتالیزور فرایند توانمندسازی عمل کند. مدل های عملیاتی مانند نظارت مبتنی بر توانمندسازی با تاکید بر پژوهش درس (ESLS) چارچوبی اثربخش برای اجرای این نقش ها ارائه می دهند.توانمندسازی معلمان دوره ابتدایی نیازمند رویکردی یکپارچه و چندسطحی است که در آن معاون آموزشی به مثابه رهبر توانمندساز، حلقه اتصال مولفه های فردی و بسترهای سازمانی را تشکیل می دهد. بازتعریف نقش معاونان، توسعه مهارت های مربیگری آنان و ایجاد ساختارهای سازمانی حمایتگر، برای تحقق این مهم ضروری است.

کلیدواژه ها:

توانمندسازی معلمان ، معاون آموزشی ، رهبری آموزشی ، دوره ابتدایی ، توسعه حرفه ای