نقش فعالیت های داوطلبانه مدرسه در تقویت هویت اجتماعی نوجوانان

مسئله پژوهش حاضر، کمرنگ شدن حس تعلق و مسئولیت پذیری اجتماعی در میان نوجوانان ایرانی و غفلت نظام آموزشی از ظرفیت فعالیت های داوطلبانه مدرسه برای تقویت هویت اجتماعی آنان است. هدف این مقاله، تبیین نقش انواع فعالیت های داوطلبانه (فرهنگی، آموزشی، حمایتی و زیست محیطی) در ابعاد سه گانه هویت اجتماعی (شناختی، عاطفی و ارزشی) و ارائه راهکارهایی برای نهادینه سازی این فعالیت ها در مدارس است. روش پژوهش، کتابخانه ای و مبتنی بر تحلیل اسناد، مقالات علمی و گزارش های پژوهشی داخلی در بازه زمانی ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ می باشد. یافته ها نشان می دهد که فعالیت های داوطلبانه مدرسه از چهار مسیر اصلی به تقویت هویت اجتماعی کمک می کنند: (۱) ایجاد تجربه مشترک موفقیت و همکاری که تعلق گروهی را افزایش می دهد، (۲) تقویت خودکارآمدی اجتماعی و احساس ارزشمندی، (۳) مواجهه با تنوع و نیازهای دیگران که دیدگاه گیری اجتماعی را توسعه می بخشد، (۴) انتقال هنجارها و ارزش های جمع گرایانه از طریق عمل، نه گفتار. نتیجه آنکه طراحی و اجرای نظام مند فعالیت های داوطلبانه در مدرسه، تاثیر معناداری بر مولفه های تعهد اجتماعی، همبستگی گروهی و هویت یابی مثبت نوجوانان دارد. غفلت از این ظرفیت، زمینه ساز فردگرایی افراطی، کاهش سرمایه اجتماعی و بحران هویت در نسل نوجوان خواهد شد.واژگان کلیدی: فعالیت های داوطلبانه، هویت اجتماعی، نوجوانان، مدرسه، مسئولیت پذیری