ساماندهی و توانمندسازی بافت های فرسوده شهری با رویکرد مشارکت مردمی (مطالعه موردی: محلات مرکزی شهر رشت)

بافت های فرسوده شهری به عنوان یکی از چالش های اساسی برنامه ریزی شهری در ایران، علی رغم دارا بودن سرمایه های اجتماعی و اقتصادی ارزشمند، با مشکلاتی نظیر ناپایداری کالبدی، فرسودگی زیرساخت ها و محرومیت نسبی مواجه هستند. شهر رشت با مساحتی بالغ بر ۱۳۶ کیلومتر مربع، دارای بیش از ۱,۸۰۰ هکتار بافت فرسوده شامل ۱۲ محله اصلی با تراکم جمعیتی بالا می باشد. این مقاله به بررسی راهکارهای ساماندهی و توانمندسازی بافت های فرسوده شهر رشت با تاکید بر رویکرد مشارکت مردمی می پردازد. روش تحقیق ترکیبی (کمی-کیفی) شامل پیمایش میدانی از ۳۸۴ خانوار ساکن در ۵ محله هدف، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از مدیران شهری و تسهیلگران، و تحلیل اسناد طرح های توسعه شهری است. نتایج نشان می دهد که مهم ترین چالش های بافت های فرسوده رشت شامل نفوذناپذیری (۶۵٪ معابر با عرض کمتر از ۶ متر)، فرسودگی تاسیسات زیربنایی (۷۰٪ شبکه آب و فاضلاب با قدمت بیش از ۳۰ سال)، تراکم جمعیتی بالا (بیش از ۲۵۰ نفر در هکتار در برخی محلات) و مالکیت های ریزدانه (بیش از ۶۰٪ قطعات با مساحت کمتر از ۱۰۰ مترمربع) است. از سوی دیگر، سرمایه اجتماعی قابل توجهی در این محلات وجود دارد (۶۸٪ ساکنین تمایل به مشارکت در طرح های بهسازی را اعلام کرده اند). مدل پیشنهادی این پژوهش، توانمندسازی بافت فرسوده را در قالب «مجموعه های همسایگی خودتوان» با سه محور توانمندسازی کالبدی، اقتصادی و اجتماعی-فرهنگی ارائه می دهد. در پایان، راهکارهایی شامل تشکیل تعاونی های محلی توسعه و عمران، استفاده از ظرفیت تبصره ۱۱ قانون بودجه، و طراحی بسته های تشویقی تراکمی و عوارضی پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

بافت فرسوده ، توانمندسازی ، مشارکت مردمی ، برنامه ریزی شهری ، رشت ، نوسازی شهری