تحلیل آسیب پذیری لرزه ای ساختمان ها و تاسیسات حیاتی شهری و ارائه راهبردهای مقاوم سازی

افزایش تراکم شهری، فرسودگی زیرساخت ها و قرارگیری بسیاری از شهرهای ایران در پهنه های با خطر لرزه ای بالا، موجب شده است که آسیب پذیری ساختمان ها و تاسیسات حیاتی شهری به یکی از چالش های اصلی مدیریت بحران و برنامه ریزی شهری تبدیل شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل آسیب پذیری لرزه ای ساختمان ها و زیرساخت های حیاتی شهری و ارائه راهبردهای موثر مقاوم سازی انجام شده است. فرض اصلی پژوهش بر این مبنا استوار است که ویژگی های کالبدی ساختمان ها، سطح فرسودگی زیرساخت ها و میزان آمادگی مدیریتی، تاثیر معناداری بر شدت خسارات ناشی از زلزله دارند و اجرای راهبردهای مقاوم سازی هدفمند می تواند میزان آسیب پذیری را به طور محسوسی کاهش دهد. این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری شامل ساختمان های مسکونی، اداری و تاسیسات حیاتی شهری نظیر شبکه آب، برق، گاز و مراکز درمانی در محدوده مورد مطالعه بوده است. داده ها از طریق اسناد فنی، اطلاعات شهرداری، بازدیدهای میدانی، نقشه های GIS و گزارش های لرزه ای گردآوری شد. برای تحلیل داده ها از مدل تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و شاخص ترکیبی آسیب پذیری استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد که بیش از ۴۵ درصد ساختمان های مورد بررسی در سطح آسیب پذیری بالا قرار دارند و مناطق دارای بافت فرسوده و تراکم جمعیتی زیاد، بیشترین ریسک لرزه ای را تجربه می کنند. همچنین تحلیل تاسیسات حیاتی بیانگر آن بود که اختلال در شبکه برق و آب می تواند موجب گسترش خسارات ثانویه و کاهش کارایی خدمات امدادی شود. یافته ها نشان داد که اجرای راهبردهایی نظیر مقاوم سازی سازه ای، بهسازی اتصالات، نوسازی زیرساخت های حیاتی و اولویت بندی مداخلات بر اساس شاخص تاب آوری، می تواند میزان آسیب پذیری لرزه ای را تا حدود ۳۰ درصد کاهش دهد. در مجموع، نتایج پژوهش بر ضرورت اتخاذ رویکردی یکپارچه در ارزیابی خطر و برنامه ریزی مقاوم سازی شهری تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری لرزه ای ، تاسیسات حیاتی شهری ، مقاوم سازی سازه ای ، تاب آوری شهری ، مدیریت بحران زلزله