بررسی نقش سرمایه اجتماعی والدین در ارتقای تعاملات در محیط مدرسه، مشارکت آموزشی و توسعه استعدادهای دانش آموزان؛چالش ها و فرصت ها

سرمایه اجتماعی والدین به عنوان مجموعه ای از شبکه های روابط، اعتماد متقابل و هنجارهای مشترک، یکی از ظرفیت های مغفول اما راهبردی در نظام آموزشی محسوب می شود. این مقاله مروری با هدف تبیین نقش سرمایه اجتماعی والدین در ارتقای تعاملات مدرسه ای، مشارکت آموزشی و توسعه استعدادهای دانش آموزان و نیز شناسایی چالش ها و فرصت های پیش رو تدوین شده است. روش مطالعه به صورت مروری روایی بوده و با جستجو و تحلیل منابع معتبر داخلی در حوزه جامعه شناسی خانواده، روان شناسی تربیتی و علوم آموزشی انجام گرفته است. یافته ها نشان می دهد که سرمایه اجتماعی والدین از سه مسیر اصلی عمل می کند: نخست، با تسهیل ارتباطات مبتنی بر اعتماد میان خانه و مدرسه، تعاملات را از سطح اطلاع رسانی یک جانبه به مشارکت دوسویه ارتقا می دهد. دوم، با افزایش دسترسی والدین به اطلاعات و فرصت های مشارکت، آنان را از نقش نظارتی صرف به شرکای فعال آموزشی تبدیل می کند. سوم، از طریق ایجاد شبکه های حمایتی و فرصت ساز، بستری برای شناسایی و شکوفایی استعدادهای دانش آموزان فراهم می آورد. در مقابل، چالش های متعددی از جمله نابرابری در توزیع سرمایه اجتماعی میان خانواده های با پایگاه های اقتصادی-اجتماعی متفاوت، تضعیف سرمایه اجتماعی در اثر تحولات مدرن (فردگرایی، مشغله های شغلی، کاهش همبستگی های محله ای)، عدم آمادگی ساختاری و فرهنگی مدارس، تفاوت های ارزشی میان خانواده و مدرسه و فشارهای معیشتی، بهره گیری کامل از این سرمایه را با مانع مواجه ساخته است. با این حال، فرصت هایی نظیر توانمندسازی والدین، بهره گیری از فناوری های نوین، تغییر رویکرد مدارس از انفعال به فعال سازی، سیاست گذاری حمایتی، آموزش معلمان، طراحی فضاهای دوستدار خانواده و تشویق شبکه های والدین، راهکارهای عملی برای تقویت سرمایه اجتماعی والدین به شمار می روند. نتیجه آنکه سرمایه اجتماعی والدین پلی راهبردی میان خانه و مدرسه است و سرمایه گذاری هدفمند بر روی آن، یکی از پایدارترین راهبردها برای بهبود تعاملات، مشارکت آموزشی و پرورش استعدادهای نسل آینده محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

سرمایه اجتماعی والدین ، تعاملات مدرسه ای ، مشارکت آموزشی ، توسعه استعدادهای دانش آموزان ، چالش ها و فرصت ها ، خانواده و مدرسه