واکاوی نقش هوش مصنوعی در بازتعریف شیوه های تدریس و یادگیری در دوره ابتدایی: مطالعه ای مبتنی بر گراندد تئوری

این پژوهش با هدف واکاوی نقش هوش مصنوعی در بازتعریف شیوه های تدریس و یادگیری در دوره ابتدایی و با استفاده از رویکرد کیفی مبتنی بر نظریه زمینه ای انجام شد. جامعه پژوهش شامل ۲۸ نفر از معلمان دوره ابتدایی (زن و مرد) شهر اردبیل در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ بود که به روش نمونه گیری نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته گردآوری و هم زمان با فرایند گردآوری، با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که مواجهه معلمان با هوش مصنوعی فرایندی تدریجی، تجربه محور و عمدتا مستقل از آموزش های رسمی است و نگرش آنان نسبت به AI ترکیبی از درک فرصت های آموزشی و نگرانی های تربیتی را در بر می گیرد. شرایط زمینه ای همچون فرهنگ مدرسه، ساختار کلاس و انتظارات آموزشی، و شرایط مداخله گر از جمله شایستگی دیجیتال معلمان، نگرش مدیران و میزان حمایت نهادی، نقش تعیین کننده ای در چگونگی بهره گیری از هوش مصنوعی ایفا می کنند. معلمان در واکنش به این شرایط، راهبردهایی نظیر استفاده مکمل از ابزارهای هوشمند، نظارت فعال بر فرایند یادگیری، تلفیق روش های سنتی و فناورانه و گفت وگوی اخلاقی با دانش آموزان را به کار می گیرند. پیامدهای این راهبردها شامل افزایش مشارکت یادگیرندگان، یادگیری شخصی سازی شده، ارتقای انگیزش تحصیلی و تقویت خودکارآمدی دانش آموزان است، هرچند نگرانی هایی درباره وابستگی بیش از حد به فناوری نیز مطرح شد. در نهایت، مقوله هسته پژوهش «تعادل هوشمندانه میان ظرفیت های هوش مصنوعی و نقش تربیتی معلم» شناسایی شد که بیانگر فرایند بازتعریف تدریس و یادگیری در دوره ابتدایی است. این پژوهش با ارائه یک چارچوب نظری بومی، می تواند مبنایی برای طراحی، اجرا و ارزیابی رویکردهای آموزشی مبتنی بر هوش مصنوعی در مدارس ابتدایی ایران فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

آموزش ابتدایی ، تدریس و یادگیری ، گراندد تئوری ، هوش مصنوعی ، معلمان ابتدایی.