تحلیل رابطه میان عوامل اجتماعی-فرهنگی و رفتار گردشگران بازدیدکننده از حرم مطهر حضرت معصومه (س) (با تاکید بر ماهیت مذهبی مقصد و جامعه محلی)

قم، به عنوان دومین قطب گردشگری مذهبی بعد از مشهد مقدس و اولین مقصد با کارکرد مذهبی و اولین کانون مدارس شیعه از جایگاه ویژه ای در مطالعات گردشگری برخوردار است. با توجه به ظرفیت های چشمگیر این شهر در حوزه ی گردشگری مذهبی، پژوهش حاضر که از نوع توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی و میدانی است، به تحلیل عوامل اجتماعی-فرهنگی اثرگذار بر رفتار گردشگران در این شهر و با تاکید بر حرم مطهر حضرت معصومه (س) پرداخته است. در بررسی های اسنادی، مروری بر ادبیات پژوهشی حوزه ی مورد بحث با هدف طرح مبانی نظری و طراحی پرسشنامه انجام شد. بررسی میدانی پژوهش نیز گردآوری آراء متخصصان این حوزه از طریق پرسشنامه و با تکنیک دلفی را شامل می شود. در این پرسشنامه، بعد اجتماعی با 6 مولفه همچون هنجار اجتماعی و طبقه اجتماعی، بعد فرهنگی با 5 مولفه همچون اشتراکات فرهنگی و آموزش به عنوان متغییرهای مستقل تحقیق و رفتار گردشگر با 5 مولفه مانند پایبندی گردشگر به ارزش های فرهنگی و مذهبی به عنوان متغییر وابسته ی پژوهش سنجیده شد. برای پردازش داده ها از نرم افزار آماری SPSS و برای تحلیل داده ها نیز از آزمون های همبستگی فریدمن و همبستگی پیرسون استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد، رفتار گردشگران در مقصد ارتباط تنگاتنگی با ابعاد اجتماعی و فرهنگی دارد، در بعد اجتماعی، نماگرهای تعاملات اجتماعی، طبقه اجتماعی، مسئولیت پذیری و نظارت اجتماعی و در بعد فرهنگی، نماگرهای سطح سواد گردشگران، اشتراکات فرهنگی، تشابه عقاید و آموزش رابطه ی مستقیم بر رفتار گردشگران دارد. بنابراین می توان با تخت تاثیر قرار دادن این عوامل از طریق، آموزش و بالا بردن سطح آگاهی گردشگران و جامعه ی محلی، گسترش امور تبلیغاتی و فرهنگ سازی از جمله برگزاری همایش های مذهبی، انتخاب یک کارگروه برای هماهنگی بین متولیان مربوطه، همچنین برگزاری تورها توسط آژانس های تخصصی مذهبی(بند پ)، می تواند منجر به بروز رفتارهای مورد انتظار از طرف گردشگران گردد.

کلیدواژه ها:

عوامل اجتماعی-فرهنگی ، رفتار گردشگری ، مقاصد مذهبی ، شهر قم.