بررسی و ارزیابی مدیریت بحران در موزه ها، کتابخانه ها و مراکز اسناد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی

کشور ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی، تنوع اقلیمی و قرارگیری در میان ده کشور بلاخیز جهان، همواره در معرض بحران های طبیعی و انسان ساخت قرار دارد. موزه ها، کتابخانه ها و مراکز اسناد به عنوان گنجینه های هویت بخش فرهنگی و تاریخی، از این آسیب ها مستثنا نبوده و خسارات جبران ناپذیری متحمل می شوند. پژوهش حاضر با هدف بررسی و ارزیابی وضعیت مدیریت بحران در موزه ها، کتابخانه ها و مراکز اسناد تابعه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در استان آذربایجان شرقی انجام شده است. این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد آمیخته (کمی و کیفی) انجام گرفت. جامعه آماری شامل ۸۰ نفر از مدیران و مسئولان مراکز فرهنگی مذکور بود که به دلیل کوچکی جامعه، تمام شماری انجام شد. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه نیمه ساختاریافته مبتنی بر استاندارد ISO ۳۱۰۰۰ بود. روایی ابزار با نظر متخصصان و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (بالای ۷۵٪) تایید شد. یافته ها نشان داد بیشترین آثار موجود در مراکز فرهنگی شامل آثار معماری (۷۵/۷۳٪)، فلزی (۵۷/۵٪) و سفال (۵۰٪) است. ۷۱/۲۵٪ ساختمان ها ثبت ملی شده اما ۹۱/۲۵٪ فاقد بیمه هستند. اصلی ترین بحران های پیش روی مراکز به ترتیب خشکسالی و زلزله (۱۰۰٪)، آتش سوزی (۹۵٪) و سرقت (۹۲/۵٪) گزارش شد. ۷۱/۲۵٪ مراکز برنامه مدون کنترل بحران نداشتند و مهم ترین موانع اجرای مدیریت بحران شامل کمبود منابع مالی، نبود الگوی بومی متناسب با اقلیم، فقدان آموزش های مستمر، نبود پوشش بیمه و عدم تخصیص بودجه پیشگیرانه بود. نتیجه آنکه وضعیت مدیریت بحران در مراکز فرهنگی مورد پژوهش نامطلوب ارزیابی می شود و طراحی الگوی بومی مدیریت بحران بر اساس اقلیم و نیازهای محلی ضرورتی انکارناپذیر است.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران ، موزه ها ، کتابخانه ها ، مراکز اسناد ، وزارت میراث فرهنگی ، حفاظت پیشگیرانه