معرفت از دیدگاه صوفیان و اصولیان

پژوهش حاضر به تحلیل مفهوم «معرفت» از دیدگاه دو جریان اصلی اندیشه اسلامی، یعنی صوفیان و اصولیان، می پردازد. هدف، تبیین تفاوت مبنایی در خاستگاه، روش و غایت معرفت در این دو نگرش است. صوفیان معرفت را حقیقتی شهودی و قلبی می دانند که از راه سلوک، تزکیه نفس و عشق الهی حاصل می شود؛ در حالی که اصولیان آن را محصول تعقل، استدلال منطقی و اتکای به وحی و ادله ی شرعی تلقی می نمایند. تامل در این دیدگاه ها نشان می دهد که معرفت اسلامی ماهیتی ذووجهین دارد و در پیوند میان عقلانیت و باطن گرایی ریشه می دواند؛ امری که می تواند الگوی جامعی در معرفت شناسی دینی معاصر و گفت وگوهای میان رشته ای فلسفه، عرفان و کلام ارائه دهد.این مقاله با رویکرد تحلیلی – تطبیقی و بر اساس مطالعه آثار عرفانی و اصولی، نشان می دهد که معرفت در عرفان اسلامی ناظر بر حضور و کشف است و در اصول فقه، ناظر بر برهان و یقین. نتیجه تحقیق بیانگر آن است که معرفت در سنت اسلامی دو ساحت مکمل دارد: ساحت عقلی که به نظم معرفتی و استدلال می پردازد و ساحت اشراقی که به شهود و درک باطنی می انجامد. تلفیق این دو رویکرد، راه را برای فهم جامع تری از حقیقت در اندیشه اسلامی می گشاید.

کلیدواژه ها:

معرفت ، صوفیان ، اصولیان ، عقل ، شهود ، حقیقت ، عرفان اسلامی