تحلیل تطبیقی فاعلیت اخلاقی هوش مصنوعی در الهیات اسلامی با تمرکز بر مفهوم اختیار

با گسترش شتابان و روز افزون هوش‎مصنوعی در عصر حاضر، همهای عرصه های مختلف زندگی بشر دست‎خوش تحولات اساسی شده است. بنا بر این ضرورت بررسی توانمندی های اخلاقی این سامانه ها و متناسب سازی آن ها با مفاهیم دینی و فلسفی برجسته می شود. هدف تحقیق پاسخ به این پرسش است که:آیا هوش مصنوعی می تواند به عنوان فاعل اخلاقی مستقل شناخته شود یا صرفا شبیه ساز رفتارهای اخلاقی است. با تعریف چارچوب مفهومی هوش مصنوعی و تمایز بین شبیه سازی رفتار هوشمند و درک واقعی، سپس بررسی مبانی دینی و فلسفی (اختیار، نفس، نیت و مسئولیت اخلاقی) در الهیات اسلامی، از روش تحلیل مفهومی‑تطبیقی استفاده شد. یافته های تحقیق نشان داد اگرچه هوش مصنوعی می تواند رفتارهایی مطابق با قواعد اخلاقی و تصمیم گیری ظاهری انجام دهد، اما به دلیل فقدان نفس، اراده آزاد و علم حضوری، توان فاعلیت اخلاقی مستقل را ندارند. پژوهش بر تمایز میان شباهت های ظاهری و فاعلیت حقیقی تاکید کرده و پیامدهایی برای توسعه هوش مصنوعی و بحث های الهیاتی‑اخلاقی در عصر فناوری ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، فاعلیت اخلاقی ، اختیار ، الهیات اسلامی ، فلسفه اخلاق فناوری