بررسی دیدگاه اهل سنت به حدیث غدیر

حدیث غدیر از مشهورترین و پرنقل ترین احادیث نبوی است که در منابع معتبر شیعه و اهل سنت نقل شده است. این حدیث در منطقه غدیر خم و در بازگشت از حجهالوداع توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ایراد گردیده و جریان آن از مسلمات تاریخ اسلام به شمار می رود. شیعه امامیه با استناد به قرائن لفظی و مقامی، این حدیث را دال بر امامت و ولایت بلا فصل امیرالمومنین علیه السلام می داند، در حالی که غالب عالمان اهل سنت برداشت متفاوتی از دلالت آن داشته و آن را محدود به بیان فضیلت، محبت، نصرت یا رفع برخی سوءتفاهمات نسبت به شخصیت آن حضرت دانسته اند (ابن تیمیه، ۱۴۲۸ق، ج۷، ص۳۱۹). پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با مراجعه به منابع اصیل حدیثی، تاریخی و کلامی اهل سنت، ضمن بررسی اصل پذیرش حدیث غدیر در این منابع، به تحلیل دیدگاه های مختلف آنان درباره مفهوم «مولی» و دلالت حدیث پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که علما و محدثان برجسته اهل سنت مانند احمد بن حنبل، ترمذی، نسائی، حاکم نیشابوری، ابن کثیر و ابن حجر عسقلانی، نه تنها اصل صدور حدیث غدیر را پذیرفته و آن را با اسانید متعدد نقل کرده اند، بلکه برخی از آنان بر صحت یا تواتر آن نیز تصریح نموده اند (ترمذی، ۱۴۱۹ق، ج۵، ص۶۳۳؛ حاکم نیشابوری، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۰۹). با این حال، اهل سنت در تفسیر محتوای حدیث و دلالت لفظ «مولی» رویکردهای گوناگونی اتخاذ کرده اند. گروهی آن را به معنای دوست، یاور و ناصر گرفته اند، گروهی آن را ناظر به اولویت در محبت و نصرت دانسته و برخی نیز آن را نشانه مقام علمی و مرجعیت معنوی امیرالمومنین علیه السلام تلقی کرده اند (ابن کثیر، ۱۴۱۹ق، ج۵، ص۲۰۹؛ سیوطی، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۲۹۸). تحلیل قرائن لفظی و مقامی حدیث نشان می دهد که تفسیر «مولی» به صرف دوستی یا نصرت، با سیاق خطبه غدیر، توقف کاروان در بیابان گرم، اجتماع عظیم مسلمانان، بیعت گرفتن از حاضران و دعای پیامبر در حق والیان و دشمنان علی علیه السلام سازگاری کامل ندارد (حاکم نیشابوری، ۱۴۱۱ق، ج۳، ص۱۰۹؛ مناوی، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۲۱۷). پژوهش حاضر نتیجه می گیرد که اختلاف اساسی میان شیعه و اهل سنت درباره حدیث غدیر، نه در اصل نقل و صدور که در مبانی کلامی پیشین و تفسیر محتوایی آن است و بازخوانی منصفانه این حدیث می تواند زمینه ساز گفتگوی علمی دقیق تری میان مذاهب اسلامی گردد.

کلیدواژه ها:

حدیث غدیر ، اهل سنت ، مولی ، ولایت ، امامت