نقش هنر در رشد خلاقیت و مهارت های شناختی دانش آموزان

پژوهش پیش رو با هدف تدوین چارچوبی نظری و عملی برای بررسی نقش هنر در رشد خلاقیت و مهارت های شناختی دانش آموزان دوره متوسطه ایران نگاشته شده است. نگارندگان بر این باورند که اگر فعالیت های هنری به جای تاکید بر محصول نهایی و تقلید از نمونه های آماده، بر فرآیند تصمیم گیری، آزمون و خطا و مواجهه با مسائل باز متمرکز شوند، می توانند سه کارکرد اجرایی مغز یعنی توجه انتخابی، بازداری پاسخ و انعطاف پذیری ذهنی را به طور همزمان تمرین دهند. در این مقاله، پنج فعالیت هنری در دسترس و کم هزینه (نقاشی با مواد ساده، کلاژ، سفالگری بدون کوره، پانتومیم و داستان سازی تصویری) معرفی شده اند که بدون نیاز به تجهیزات ویژه در هر مدرسه ایرانی قابل اجرا هستند. همچنین تدوین یک بسته عملیاتی شامل پنج دسته تکلیف بازپاسخ (سیالی، انعطاف ادراکی، بسط، اصالت و تداعی دور) پیشنهاد شده است. هسته مرکزی بحث، مسئله انتقال مهارت های شناختی از بافت هنر به موقعیت های غیرهنری است. برای سنجش این انتقال، پنج شاخص رفتاری عینی معرفی شده که با مشاهده ساده و بدون ابزار تخصصی قابل اندازه گیری اند. یافته های نظری این مقاله نشان می دهد که هنر، اگر با رویکرد فرآیندمحور بازتعریف شود، می تواند به یکی از موثرترین و در عین حال کم هزینه ترین ابزارهای تحول شناختی در نظام آموزشی ایران تبدیل گردد، مشروط بر آنکه محدودیت های ساختاری مانند تراکم بالای دانش آموزان و فشار برنامه درسی فشرده مورد توجه قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

هنر و شناخت ، خلاقیت و واگرایی ذهنی ، تکالیف بازپاسخ ، انتقال مهارت های شناختی ، آموزش هنر در ایران ، بازداری پاسخ و انعطاف پذیری ، تفکر هنری و حل مسئله