بازنمایی استعاره های روابط انسان با خویشتن در گفتار علوی (با رویکرد زبان شناختی)

واژه «نفس»، ترکیبی از پدیده های روانی ناظر بر ابعاد درونی و بیرونی وجود انسان است. از دیدگاه زبان شناسی شناختی، تمایز میان «فاعل» و «خود»، ساختار کلی نظام استعاری ارتباط انسان با خویشتن را می سازد. پژوهش حاضر با هدف بازنمایی ارزش های حاکم بر نظام اندیشگانی امام علی (ع)، نگاشته شده است و سعی دارد با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، شیوه توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر رویکردهای زبان شناسی شناختی و جامعه شناختی، انواع روابط انسان با خویشتن را در کلام امام علی (ع) بررسی نماید تا از این رهگذر به الگوی ارتباط آرمانی دست یابد. شایان ذکر آنکه مجموع داده های احصاء شده شامل ۱۹۰ عبارتی است که واژه نفس در آن ها به کار رفته و برجسته ترین آن ها به تحلیل درآمده است. مدل به کار رفته در این نوشتار، از تقسیمات روابط اجتماعی بر مبنای تطبیق استعاره های زندگی درونی انسان در نظریه فلسفه جسمانی ذهن از لیکاف و جانسون بر الگوهای تعاملات اجتماعی حاصل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد، فاعل انسان و خویشتن در روابط والد-فرزندی، خودمراقبتی، کشمکشی و سازگاری در حوزه های مفهومی جسم، موجود جاندار، مکان و مانع، مفهوم سازی شده است. در رابطه والدی، فاعل انسانی آموزشگر است. رابطه خودمراقبتی، زمینه ساز خودافزایشی است. همچنین کشمکش انواعی از روابط روی آوری، روی آوری- اجتناب و اجتناب را دربر می گیرد. در رابطه سازگاری که با اعمال اقتدار مستقیم و غیر مستقیم از سوی فاعل بازنمایی می شود، مسئله انسجام خود با فاعل انسانی در خصوص انجام امر الهی که همان تسلیم است، موضوعیت دارد؛ بنابراین، رابطه سازگاری، رابطه آرمانی انسان با خویشتن است.

کلیدواژه ها:

گفتار علوی ، مفهوم خویشتن ، خودپنداره دینی ، روابط اجتماعی ، بازنمایی شناختی