تحلیل آیات نفاق در قرآن کریم؛ باتکیه بر طرح واره های تصوری نیرو

: تحلیل پدیده "نفاق" و پیچیدگی رفتار منافقان با نگاه شناختی، فضای جدیدی را به روی محققان می گشاید که در پرتو آن می توان به کشف لایه های معنایی آیات نفاق به صورت ملموس دست یافت. طرح واره های تصوری از مفاهیم زیرساختی در معنی شناسی شناختی اند. مهم ترین طرح واره های تصوری، طرح واره های نیرو هستند. اهمیت موضوع نفاق و وجود طرح واره های تصوری نیرو در آن، علت انتخاب این مفهوم انتزاعی در قرآن کریم است. نقش طرح واره های نیرو در مفهوم سازی رویدادها ابتدا توسط جانسون (۱۹۸۷م) تاکید شده است. تحقیق حاضر به روش توصیفی – تحلیلی به این پرسش پاسخ می دهد که کدامین طرح واره های نیروی معرفی شده در معنی شناسی شناختی «الگوی جانسون» در آیات نفاق وجود دارد. درضمن بیشترین طرح واره های نیرو و کاربست آن در درک حوزه مفهومی نفاق چگونه است. به منظور تحلیل داده های پژوهش، ابتدا آیات نفاق با رویکرد مذکور در قالب (واژگانی، مضمونی و دستوری) مطالعه شد و حدود ۱۳مورد طرح واره نیرو از آن استخراج شد. اهمیت موضوع نفاق از یک سو و وجود طرح واره های تصوری نیرو در آن ازسوی دیگر سبب شد تا این حوزه مفهومی بررسی گردد. برای رسیدن به هدف، هفت مورد از رایج ترین ساختارهای نیرو در حوزه مفهومی نفاق در چهارچوب طرح واره های تصوری بررسی شد. نتیجه بیانگر آن است که طرح واره انسداد با اختلاف بسامد، از بیشترین بسامد برخوردار است که این فراوانی می تواند، توجیه شناختی داشته باشد؛ زیرا این نوع طرح واره نقش ناهنجارهای اخلاقی را در ترک محرمات پررنگ می سازد. همچنین طرح واره نیروی«حذف مانع» و طرح واره نیروی «جذب/ کشش» در مفهوم سازی آیات نفاق  وجود ندارد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، نفاق ، معنی شناسی شناختی ، طرح واره های تصوری نیرو