نقد مبانی روایی عصمت امت: واکاوی استنادات عبدالجبار معتزلی و پاسخ های سید مرتضی

این پژوهش، مبانی روایی نظریه «عصمت امت» به عنوان منبعی معصوم در کلام اهل سنت را واکاوی و نقد می کند. با روش توصیفی-تحلیلی، ابتدا استنادات عبدالجبار معتزلی در «المغنی» به عنوان مدافع اصلی این نظریه بررسی شده و سپس پاسخ های نقادانه سید مرتضی در «الشافی» تحلیل می گردد.یافته ها نشان می دهد عبدالجبار برای جبران ضعف سندی روایات آحاد، به «تواتر پیشین» مبتنی بر عمل صحابه متوسل می شود و برای تقویت دلالت، بر قرائن لفظی تکیه می کند. در مقابل، سید مرتضی هر دو محور را نقد می کند: ادعای تواتر را با اشاره به اختلافات تاریخی صحابه رد کرده و با نشان دادن اجمال در الفاظی مانند «امت»، دلالت روایات بر عصمت جمعی را ناتمام می داند.همچنین، اختلاف اصلی این دو متکلم به «ماهیت عصمت» بازمی گردد: عبدالجبار با دلایل نقلی از «عصمت بیرونی» امت دفاع می کند، حال آنکه سید مرتضی با استدلال عقلی، قائل به «عصمت درونی» امام است. در نهایت، این پژوهش نشان می دهد اختلاف مذکور صرفا مجادله ای مذهبی نیست، بلکه تقابل دو پارادایم «امت محوری» و «امام محوری» با پیشینه ها و کارکردهای اجتماعی متفاوت است. عبدالجبار درصدد تامین پشتوانه ای نقلی برای پر کردن خلا امامت در منظومه فکری اهل سنت بود، در حالی که سید مرتضی با باور به استمرار امامت، به نقد بنیادین همان پشتوانه ها پرداخت. بنابراین، نقد مبانی روایی اجماع، در واقع نقد پروژه ای کلامی برای مشروعیت بخشی به جایگزینی امامت با اجماع است

کلیدواژه ها:

: اجماع سنی ، امامت شیعی ، تکیه گاه روایی ، عصمت امت