نقش هوش هیجانی و جو مدرسه در کاهش اضطراب تحصیلی دانش آموزان: یک مرور نظام مند با تاکید بر تعامل فرد و محیط

مقدمه: اضطراب تحصیلی یک پدیده چندبعدی و ناتوان کننده در محیط های آموزشی است که نیازمند رویکردهای تعاملی برای تبیین و مداخله است. هوش هیجانی (به عنوان یک عامل فردی) و جو مدرسه (به عنوان یک عامل محیطی) از متغیرهای کلیدی موثر بر این اضطراب محسوب می شوند.هدف: این مطالعه با هدف مرور نظام مند، ترکیب و تحلیل پژوهش های مرتبط با نقش هوش هیجانی و جو مدرسه در کاهش اضطراب تحصیلی و تبیین سازوکارهای تعاملی آن ها انجام شد.روش: این مرور نظام مند با رویکرد ترکیبی (کیفی-توصیفی) و بر اساس دستورالعمل PRISMA انجام گرفت. با جستجوی نظام مند در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و خارجی و اعمال معیارهای ورود و خروج، تعداد ۵۲ مقاله (۳۲ مقاله داخلی و ۲۰ مقاله خارجی) در بازه زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲ و ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ انتخاب و مورد تحلیل کیفی قرار گرفتند.یافته ها: یافته ها در سه محور اصلی سنتز شدند: (۱) هوش هیجانی از طریق مکانیسم های تنظیم هیجانی، راهبردهای مقابله ای سازگار و ارزیابی های شناختی مثبت تر، رابطه منفی مستقیم و غیرمستقیم با اضطراب تحصیلی دارد. (۲) جو مدرسه، به ویژه ابعاد روابط حمایت گر، امنیت روانی و عدالت آموزشی، از طریق ارضای نیازهای روان شناختی پایه (شایستگی، استقلال، ارتباط) و ایجاد احساس تعلق، منجر به کاهش اضطراب می شود. (۳) شواهدی از تعامل دوسویه و اثر تعدیل گری متقابل بین این دو متغیر وجود دارد؛ به طوری که هوش هیجانی بالا، اثر جو مثبت را تقویت و تاثیر جو منفی را تعدیل می کند و یک جو حمایت گر نیز بستر رشد هوش هیجانی را فراهم می آورد.نتیجه گیری: کاهش موثر اضطراب تحصیلی مستلزم نگاهی تلفیقی است که هم بر توانمندسازی فردی دانش آموزان از طریق آموزش هوش هیجانی و هم بر خلق جو مدرسه ای امن، عادلانه و حمایت گر متمرکز باشد. پیشنهاد می شود برنامه های مداخله ای آینده بر اساس این چارچوب تعاملی طراحی و ارزیابی شوند.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، جو مدرسه ، اضطراب تحصیلی ، مرور نظام مند ، تعامل فرد-محیط ، دانش آموزان