گونه های ما-روایت تراز در ادبیات داستانی فارسی

نوعی از روایت جمعی که عامل روایی آن ضمیر اول شخص جمع است، ما-روایت نامیده می شود. در مکتب روایت شناسی سنت گرا، این مدل روایی همواره قابل تغییر به صورت اول شخص مفرد است اما مطالعات پساسنت گرا، برای این شیوه هویت مستقل قائل شده است و آن را سازوکاری کارآمد برای بیان دیدگاه های جمعی در جهان امروز معرفی می کند. در پژوهش حاضر با روشی توصیفی-تحلیلی به گونه های غیرقابل تقلیل ما-راوی به من-راوی پرداخته خواهد شد؛ از نظر صوری در حالتی که ما-روایت به شکل متناوب و در سطح گفتمانی از گروه راویان در نقش کنشگر روایی بهره ببرد، ماحصل ما-روایت تراز خواهد بود. پژوهش حاضر با بررسی نمونه های داستانی ادبیات معاصر فارسی، انواعی از ما-روایت تراز را معرفی می کند که از جنبه دسترسی اعضای گروه و شکل بازنمایی، تفکیک شده اند. ابعاد ساختاری هر یک از این گونه ها با بهره مندی از نمونه های داستانی بررسی می شود و نتیجه نشان می دهد می توان دو سرگونه را بر اساس سطح بندی «صدای روایی» و «دیدگاه روایی» از یک دیگر بازشناخت که به ترتیب گونه «گروه+اعضاء» و «شخصیت جمعی» را تشکیل می دهند. شکل «گروه+اعضا» بنا به شاخص کردن اعضای مذکور به دو حالت معین و نامعین تقسیم می شود و در شیوه روایت پردازی به شکل «شخصیت جمعی» بدون زیرگونه، بنا بر چهار شاخصه اشتراکی دانش، فهم، گفتار و عملکرد، روایت می تواند حالت جمع گرایی را به سطح شخصیت جمعی ارتقا دهد.

کلیدواژه ها:

ما-روایت ، صدای روایی ، دیدگاه روایی ، روایت جمعی ، روایت شناسی پساسنت گرا