نقد دیدگاه شارح المواقف درباره جایگاه امامت در اصول یا فروع دین با تکیه بر ادله نقلی و عقلی

مقاله حاضر به اصول یا فروع دین بودن امامت از دیدگاه شارح مواقف می پردازد در فصل اول ضمن آشنایی اجمالی با جرجانی، به تعریف اصطلاحاتی همچون امام، خلیفه، اصول و فروع دین پرداختیم و معیار اصول یا فروع دین بودن یک مساله در امور دینی را بیان کردیم. اینکه دین اسلام دین خاتم است و دینی است کلی و جامع همه شئون زندگی بشرمسلم است اما مدت ۲۳ سال وافی نبود که پیامبر همه احکام اسلام را برای همه­ی مردم بیان کند و از طرفی امکان ندارد که چنین دینی ناقص بیان شده باشد بنابراین حتما باید کسی یا کسانی در میان اصحاب پیغمبر (ص) وجود داشته باشند که اسلام را به تمام و کمال از پیغمبر فرا گرفته و به مردم ابلاغ کنند از این بحث تحت عنوان امامت یاد شده است بحث با یک سوال آغاز می­شود: آیا امامت یک مسئله فقهی است یا کلامی؟ اگر از مسائل فقهی باشد از فروع دین بوده، در این صورت جعل آن از طرف امت اسلامی و به انتخاب مردم می باشد که در فصل دوم ادله قائلین به فروع دین بودن امامت از جمله شارح مواقف را نقل و نقد کردیم اما اگر امامت از مسائل کلامی باشد جعل آن از طرف خداوند بوده و ایمان و اعتقاد به آن نیز امری لازم و ضروری بشمار می­رود که در فصل سوم ادله قائلین به اصول دین بودن امامت را بیان نمودیم بهرحال اصل امامت امری مسلم است میان اکثریت مذاهب اسلامی ولی در این نکته که آیا امامت وجوب علی الله دارد یا علی الناس اختلاف جدی رخ داده است. تحقیق حاضر بر آن است تا به این پرسش پاسخ دهدکه آیا امامت مثل نبوت از ارکان اساسی دین و مرجع برای مسائل دینی بوده همانطور که امامیه معتقد است یا اینکه رتبتا از نبوت پایینتر بوده و امام وظیفه ای جز برقراری امنیت و حفظ منافع، امنیت و... نداشته و مرجع اصلی دین همان کتاب و سنت است و امام همچون رئیس جمهور در عصر حاضر باید از طرف مردم انتخاب شود؟ کما اینکه عامه و شارح مواقف معتقد است. به اعتقاد شیعه منصب امامت، الهی است و باید از طرف خداوند به کسانی که صلاحیت و شرایط آن را دارند داده شود. با توجه به آیاتی مثل آیه تبلیغ و اولوالامر و.... همچنین روایاتی همچون حدیث من مات، ثقلین و... که امامیه به آن استدلال می کند امامت یک اصل بنیادی دینی است نه فرعی و در شمار اصول دیگر مثل توحید، نبوت، معاد و عدل می باشد. بر خلاف این نظریه برخی از علماء اهل سنت همچون شارح مواقف و قاضی عضدالدین ایجی معتقدند که امام باید از طرف مردم انتخاب شود و نیاز به شرط عصمت هم نیست لذا دایره وظائف امام را ضیق نموده اند بنا بر این منظر، امامت از فروع دین محسوب می شود و یک مسئله­ی فقهی است. مقاله حاضر به اصول یا فروع دین بودن امامت از دیدگاه شارح مواقف می پردازد در فصل اول ضمن آشنایی اجمالی با جرجانی، به تعریف اصطلاحاتی همچون امام، خلیفه، اصول و فروع دین پرداختیم و معیار اصول یا فروع دین بودن یک مساله در امور دینی را بیان کردیم. اینکه دین اسلام دین خاتم است و دینی است کلی و جامع همه شئون زندگی بشرمسلم است اما مدت ۲۳ سال وافی نبود که پیامبر همه احکام اسلام را برای همه­ی مردم بیان کند و از طرفی امکان ندارد که چنین دینی ناقص بیان شده باشد بنابراین حتما باید کسی یا کسانی در میان اصحاب پیغمبر (ص) وجود داشته باشند که اسلام را به تمام و کمال از پیغمبر فرا گرفته و به مردم ابلاغ کنند از این بحث تحت عنوان امامت یاد شده است بحث با یک سوال آغاز می­شود: آیا امامت یک مسئله فقهی است یا کلامی؟ اگر از مسائل فقهی باشد از فروع دین بوده، در این صورت جعل آن از طرف امت اسلامی و به انتخاب مردم می باشد که در فصل دوم ادله قائلین به فروع دین بودن امامت از جمله شارح مواقف را نقل و نقد کردیم اما اگر امامت از مسائل کلامی باشد جعل آن از طرف خداوند بوده و ایمان و اعتقاد به آن نیز امری لازم و ضروری بشمار می­رود که در فصل سوم ادله قائلین به اصول دین بودن امامت را بیان نمودیم بهرحال اصل امامت امری مسلم است میان اکثریت مذاهب اسلامی ولی در این نکته که آیا امامت وجوب علی الله دارد یا علی الناس اختلاف جدی رخ داده است. تحقیق حاضر بر آن است تا به این پرسش پاسخ دهدکه آیا امامت مثل نبوت از ارکان اساسی دین و مرجع برای مسائل دینی بوده همانطور که امامیه معتقد است یا اینکه رتبتا از نبوت پایینتر بوده و امام وظیفه ای جز برقراری امنیت و حفظ منافع، امنیت و... نداشته و مرجع اصلی دین همان کتاب و سنت است و امام همچون رئیس جمهور در عصر حاضر باید از طرف مردم انتخاب شود؟ کما اینکه عامه و شارح مواقف معتقد است. به اعتقاد شیعه منصب امامت، الهی است و باید از طرف خداوند به کسانی که صلاحیت و شرایط آن را دارند داده شود. با توجه به آیاتی مثل آیه تبلیغ و اولوالامر و.... همچنین روایاتی همچون حدیث من مات، ثقلین و... که امامیه به آن استدلال می کند امامت یک اصل بنیادی دینی است نه فرعی و در شمار اصول دیگر مثل توحید، نبوت، معاد و عدل می باشد. بر خلاف این نظریه برخی از علماء اهل سنت همچون شارح مواقف و قاضی عضدالدین ایجی معتقدند که امام باید از طرف مردم انتخاب شود و نیاز به شرط عصمت هم نیست لذا دایره وظائف امام را ضیق نموده اند بنا بر این منظر، امامت از فروع دین محسوب می شود و یک مسئله­ی فقهی است.

کلیدواژه ها:

جرجانی ، اصول ، فروع ، امام ، دین