نهادشناسی انتقادی هنر معاصر: از نقد بنیادین موزه تا راهبردهای جایگزین در موزه داری

سلطه نهادهای هنر بر جهان هنر، از ابتدای دهه ۱۹۶۰ بدل به مسئله ای مشکل ساز در دوام آزادی و استقلال هنر و هنرمندان گردید. هنرمندان پیشرو در این دوران، به ویژه هنرمندانی که خود را با جنبش های گوناگون هنر مفهومی شناسانده بودند، ضرورت آگاهی به نقش و تاثیر سرنوشت ساز موزه ها، و لزوم تحدید مرزهای آن را یادآور ساختند. فعالیت رادیکال این هنرمندان و رویکردی که اغلب از موضع «نفی» برمی خاست، منجر به شکل گیری انواع کنش هایی گردید که در عنوان عمومی «نقد نهادی» پا به عرصه نهاد. با این حال مقابله با نقش موزه ها و نهاد هنر به طور کلی، نمی توانست اثر رهایی بخش و خودآگاه ساز نقد نهادی را به اندازه ای دوام ببخشد که آزادی هنر را به نحو مطمئنی تضمین کند. تضعیف نهاد هنر در نهایت، ضعف حمایت از هنر و حقوق هنرمندان را در پی خود می آورد و این بحران و دوراهی تصمیم گیری درباره سرنوشت هنر، مسئله تازه ای را پیش رو گذاشت و هنرمندان و نهادهای هنر (از جمله موزه ها) را واداشت که به دنبال راهبردهای جایگزین باشند. در این مقاله با هدف شناخت راهکارهای جایگزین نهادسازی برای هنر معاصر و چاره اندیشی برای محدودیت های نقد نهادی، مسیر دیالکتیکی شکل گیری نقد مثبت در قالب انواع مداخلات سازنده نهادی و برنامه های موزه داری مورد واکاوی قرار گرفته است. پرسش اصلی آن است که در دوران معاصر، نهادهای هنر از جمله موزه ها چگونه می توانند بدون تن دادن به مقتضیات نظام سلطه و سرمایه داری، رسالت خود را در ارتقاء فرهنگی جامعه و تغییر موثر آن به انجام رسانند؟ این پژوهش با روشی توصیفی- تحلیلی به تحلیل پروژه ها و برنامه هایی از موزه های هنر معاصر پرداخته است که توانسته اند نقدی درون ماندگار ارائه دهند و ضمن آگاهی به جایگاه خود در نظام نهادی، امکانات خود را در مسیر هنر متعهد و آزاد به کار گیرند.

کلیدواژه ها:

نهاد هنر ، موزه ، هنر معاصر ، نقد نهادی ، مداخله نهادی ، موزه داری جایگزین