کاربست هوش مصنوعی در مراحل دادرسی با تاکید بر جایگزین های حبس

تحولات سریع در حوزه هوش مصنوعی، فرصت های تازه ای برای بازاندیشی در سیاست جنایی و کاهش اتکا به مجازات های سالب آزادی ایجاد کرده است. یکی از کارآمدترین این ظرفیت ها، شناسایی، ارزیابی و اجرای جایگزین های حبس در مراحل مختلف دادرسی است. بهره گیری از الگوریتم های یادگیری ماشین، داده کاوی و پردازش زبان طبیعی، امکان تحلیل دقیق سوابق کیفری، داده های اجتماعی–روان شناختی و نتایج اجرای احکام پیشین را فراهم کرده و با پیش بینی احتمال تکرار جرم، پیشنهادهایی علمی و شخصی سازی شده برای واکنش های غیرحبسی ارائه می دهد. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و در چارچوبی کاربردی، به واکاوی نقش هوش مصنوعی در سه محور اصلی می پردازد: پیش دادرسی (غربالگری هوشمند و ارزیابی ریسک)، حین دادرسی (دستیار قضایی و سامانه های توصیه گر) و اجرای حکم و پسادادرسی (نظارت هوشمند، مداخلات اصلاحی شخصی سازی شده و پایش اثربخشی). افزون بر این، چالش هایی چون کیفیت و امنیت داده، سوگیری الگوریتمی، الزامات شفافیت، حریم خصوصی و نقش نظارت انسانی، همراه با الزامات بومی سازی در ایران بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد که در صورت وجود زیرساخت های یکپارچه، قوانین شفاف و الگوریتم های بومی، هوش مصنوعی می تواند به کاهش جمعیت کیفری، بهینه سازی تخصیص منابع و تقویت عدالت ترمیمی یاری رساند. با این حال، ضعف در زیرساخت های اطلاعاتی و چارچوب های نظارتی، موانعی جدی بر سر راه بهره گیری کامل از این ظرفیت ها در ایران است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، جایگزین های حبس ، ارزیابی ریسک ، عدالت ترمیمی ، داده کاوی ، سیاست جنایی