پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان با طراحی یک بسته فعالیت عملی مبتنی بر بازی و موقعیت های واقعی

هدف:هدف این پژوهش، طراحی و اعتبارسنجی یک بسته فعالیت عملی و کاربردی برای تدریس و پرورش مهارت های تفکر انتقادی در دانش آموزان بود.روش:این پژوهش از نوع آمیخته (کیفی-کمی) با طرح اکتشافی متوالی بود. در مرحله کیفی، با استفاده از روش سنتزپژوهی و مصاحبه با ۱۲ متخصص برنامه ریزی درسی و روانشناسی تربیتی، مولفه های اساسی تفکر انتقادی کودک ساز و اصول طراحی فعالیت استخراج شد. سپس، بسته اولیه فعالیت ها طراحی گردید. در مرحله کمی، برای اعتبارسنجی، بسته طراحی شده در معرض داوری ۲۰ متخصص (روایی محتوا با استفاده از شاخص CVR و CVI) و ۱۵ معلم مجرب (روایی صوری) قرار گرفت. همچنین، برای بررسی مقدماتی اثربخشی، یک مطالعه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بر روی ۴۰ دانش آموز انجام شد.یافته ها:مولفه های تفکر انتقادی برای دانش آموزان در چهار دسته شناختی (شامل: مشاهده دقیق، طبقه بندی، مقایسه و تضاد، استنباط ساده، شناسایی دلیل و نتیجه، پیش بینی) و دو دسته نگرشی (شامل: کنجکاوی، شجاعت پرسشگری، انعطاف پذیری ذهنی) تعریف شد. بسته نهایی شامل ۲۴ فعالیت ساختاریافته در قالب ۶ بسته موضوعی (کاوش در طبیعت، حل معما، تحلیل داستان، بررسی تبلیغات، گفت وگوی فلسفی کودک محور، پروژه های کوچک پژوهشی) طراحی و اعتبار بالایی (CVI=۰.۹۲) کسب کرد. نتایج مطالعه نیمه آزمایشی نشان دهنده بهبود معنادار (p<۰.۰۱) در نمرات مهارت های تحلیلی گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل بود.نتیجه گیری:پرورش تفکر انتقادی در کودکان نه تنها ممکن، بلکه ضروری است و نیازمند عبور از آموزش انتزاعی به سمت طراحی موقعیت های عینی، بازی محور و مرتبط با زندگی روزمره است. بسته فعالیت طراحی شده در این پژوهش، به عنوان یک راهنمای عملی، می تواند توسط معلمان و والدین برای گنجاندن نظام مند تفکر انتقادی در فرآیند یادگیری کودکان به کار رود.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی دانش آموزان ، بازی های فکری ، مهارت های تحلیلی ، فعالیت عملی.