هوش مصنوعی به مثابه حجاب معرفتی در فرآیند تربیت دینی نوجوانان

پیشرفت روزافزون فناوری های هوشمند و نفوذ هوش مصنوعی در لایه های مختلف زندگی، پرسش های بنیادینی را در حوزه تربیت دینی نوجوانان برانگیخته است. این مقاله با الهام از مفهوم «حجاب» در متون اسلامی – که به معنای پرده و مانع معرفت زا است – به تحلیل این مسئله می پردازد که هوش مصنوعی چگونه می تواند به مثابه «حجاب معرفتی»، مانع درک عمیق و مستقیم نوجوان از مفاهیم دینی، ارزش های اخلاقی و معارف الهی شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای و اسناد موجود، ابتدا مفهوم حجاب معرفتی را از منظر اسلامی بازتعریف کرده، سپس به تبیین مکانیسم های شش گانه اثرگذاری هوش مصنوعی بر فرآیند تربیت دینی شامل واسطه گری افراطی، شبیه سازی به جای تجربه، انفعال معرفتی، کاهش تامل و تفکر، تحریف ارزش ها و طفره رفتن از تکلیف می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که در صورت عدم توجه به این چالش ها، فناوری های هوشمند با وجود کارکردهای مثبت، می توانند به تدریج لایه ای از مفاهیم سطحی و آماده را جایگزین معارف عمیق دینی کنند و فرآیند معنویت پژوهی نوجوان را با اختلال مواجه سازند. در پایان، راهکارهایی در پنج محور کلی شامل بازطراحی نظام آموزشی، ارتقای سواد رسانه ای دینی، طراحی فناوری اخلاق محور، بازتعریف نقش مربیان و تقویت محیط های تربیت مستقیم ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حجاب معرفتی ، تربیت دینی ، نوجوانان ، فناوری های هوشمند ، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی