سنجش اثرگذاری استارتاپ های حمل ونقل اشتراکی بر کاهش حاشیه نشینی (مورد: استان کردستان)

پدیده حاشیه نشینی در استان کردستان با نرخی بالاتر از میانگین کشوری، به یکی از چالش های اساسی توسعه شهری تبدیل شده است. هم زمان، استارتاپ های حمل نقل اشتراکی از سال ۱۳۹۶ وارد شهرهای این استان شده اند اما اثرگذاری آن ها بر کاهش حاشیه نشینی تاکنون ارزیابی نشده است. این پژوهش با هدف سنجش این اثرگذاری، با روش ترکیبی (کمی-کیفی) و نمونه گیری از ۳۸۵ ساکن چهار سکونتگاه غیررسمی در سنندج، مریوان و سقز و نیز تحلیل داده های تراکنش یک پلتفرم فعال انجام شد. یافته ها نشان می دهد رابطه فعالیت پلتفرم ها با شاخص حاشیه نشینی غیرخطی و وابسته به زمان است: در دو سال اول، کاهش ۲.۳ درصدی حاشیه نشینی ناشی از اشتغال زایی (۲۰ درصد خانوارهای حاشیه نشین دارای راننده پلتفرم) و افزایش دسترسی رخ می دهد، اما پس از سال سوم با ظهور مکانیسم های بازتولید (افزایش ۴۰ درصدی اجاره بها در محله های نزدیک به مرکز، ناامنی شغلی ۴۴ درصد رانندگان، و تداوم شکاف ۱۲ برابری تقاضای سفر مرکز-حاشیه)، روند معکوس شده و شاخص حاشیه نشینی ۱.۱ درصد سالانه افزایش می یابد. همچنین زنان حاشیه نشین با وجود افزایش احساس امنیت، با «مالیات جنسیتی» (کرایه ۳۰ درصد بالاتر) مواجه اند. نتیجه آنکه استارتاپ های حمل نقل اشتراکی به خودی خود حاشیه نشینی را کاهش نمی دهند و بدون سیاست های مکمل (یارانه سفر هدفمند، بیمه رانندگان، کنترل بازار زمین و حمل نقل یکپارچه)، خالص اثر آن ها در میان مدت اندکی منفی ارزیابی می شود.

کلیدواژه ها:

حاشیه نشینی ، استارتاپ های حمل نقل اشتراکی ، عدالت تحرک ، استان کردستان ، اقتصاد پلتفرمی