بررسی شرایط فسخ یک طرفه قراردادهای احجام کاری توسط پیمانکار در حقوق ایران

قراردادهای پیمانکاری، به ویژه قراردادهای مبتنی بر احجام کاری، به عنوان ستون فقرات پروژه های عمرانی و زیرساختی، نقشی حیاتی در توسعه اقتصادی کشور ایفا می کنند. با این حال، ماهیت بلندمدت، پیچیده و پویا این قراردادها، آن ها را مستعد بروز اختلافات متعدد، به ویژه در زمینه خاتمه پیش از موعد قرارداد، می سازد. این مقاله مروری نظام مند با رویکردی تحلیلی-مفهومی، به بررسی شرایط، مبانی و چالش های حقوقی فسخ یک طرفه قراردادهای احجام کاری از سوی پیمانکار در نظام حقوقی ایران می پردازد. مسئله اصلی پژوهش، عدم توازن حقوقی مشهود در اسناد بالادستی، به ویژه شرایط عمومی پیمان، است که اختیارات گسترده ای برای کارفرما در فسخ پیمان قائل شده، اما حقوق پیمانکار را در این زمینه به شدت محدود کرده است. در این راستا، مقاله با روش مرور سیستماتیک ادبیات حقوقی، شامل کتب، مقالات، پایان نامه ها و رویه های قضایی (با تمرکز بر پنج سال اخیر داخلی و شش سال اخیر خارجی)، به تحلیل مبانی نظری حاکم بر قراردادها از جمله اصل لزوم، نظریه عسر و حرج، قوه قاهره و شرط ضمنی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که حقوق صریح پیمانکار برای فسخ در شرایط عمومی پیمان (ماده ۴۸) بسیار محدود و منوط به تخلفات بنیادین کارفرماست. این در حالی است که استناد به قواعد عمومی قانون مدنی برای ایجاد حق فسخ، به دلیل رویکرد محافظه کارانه محاکم و غلبه مقررات خاص پیمان، با چالش های جدی مواجه است. مقاله با مقایسه تطبیقی این وضعیت با استانداردهای بین المللی نظیر قراردادهای فیدیک که حقوق متوازن تری برای طرفین در نظر گرفته اند، شکاف عمیق میان رویه داخلی و استانداردهای جهانی را آشکار می سازد. نتیجه گیری نهایی بر ضرورت بازنگری در شرایط عمومی پیمان، اتخاذ رویکرد قضایی منعطف تر و توسعه فرهنگ قراردادنویسی مبتنی بر توازن و مدیریت ریسک مشترک تاکید دارد تا از این طریق، امنیت حقوقی و اقتصادی پیمانکاران افزایش یافته و بستر مناسب تری برای اجرای موفقیت آمیز پروژه های عمرانی فراهم گردد.

کلیدواژه ها:

فسخ قرارداد ، پیمانکار ، قراردادهای احجام کاری.