چایجاز و حذف در شعر معاصر با تکیه بر شعر (هوشنگ ابتهاج،فریدون مشیری،پروین اعتصامی و محمدرضا شفیعی کدکنی)

ایجاز و حذف به عنوان دو مولفه اساسی در زیبایی شناسی شعر معاصر فارسی، نقشی تعیین کننده در فشردگی معنایی و افزایش تاثیرگذاری کلام ایفا می کنند. این پژوهش با تکیه بر اشعار هوشنگ ابتهاج، فریدون مشیری، پروین اعتصامی و محمدرضا شفیعی کدکنی، به بررسی سازوکارهای متنوع حذف در سطوح مختلف زبانی، بلاغی و معنایی می پردازد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها با استفاده از تکنیک تحلیل محتوا و آمار توصیفی بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد که هر یک از چهار شاعر مذکور، متناسب با جهان بینی و دغدغه های فکری خویش، از الگوهای خاصی از حذف بهره برده اند. در شعر ابتهاج، حذف اغلب در خدمت ایجاد ایجاز عاطفی و غنایی است؛ در حالی که مشیری از حذف برای طبیعی سازی لحن و نزدیک شدن به زبان محاوره استفاده می کند. پروین اعتصامی با تکیه بر سنت مناظره سازی، از حذف به عنوان ابزاری برای افزایش تاثیر تعلیمی و اخلاقی بهره می برد. شفیعی کدکنی نیز با پیوند حذف و نمادپردازی اجتماعی، به خلق ساختارهایی دست می زند که در آن ناگفته ها، معنادارتر از گفته ها هستند. نتایج کمی پژوهش نشان می دهد که بیشترین فراوانی حذف مربوط به حذف فعل (۴۲٪) و سپس حذف قید و صفت (۲۸٪) است. همچنین مشخص شد که میان میزان استفاده از آرایه حذف و دوره تاریخی سرایش شعر (پیش و پس از کودتای ۱۳۳۲) رابطه معناداری وجود دارد. این مقاله ضمن تبیین وجوه تمایز سبکی هر یک از شاعران در استفاده از مولفه حذف، نشان می دهد که چگونه تحولات اجتماعی-سیاسی جامعه ایرانی در شیوه های بلاغی ایجاز و حذف تاثیر گذاشته است.

کلیدواژه ها:

ایجاز ، حذف ، شعر معاصر فارسی ، بلاغت کاربردی