بررسی اخلاق داده در محیط های آموزشی

اخلاق داده در محیط های آموزشی به مجموعه ای از اصول، روش ها و تعهدات گفته می شود که تضمین می کند داده های دانش آموزان، دانشجویان، معلمان و پژوهشگران آموزشی با احترام، عدالت، شفافیت و مسئولیت پذیری مدیریت شود. در سال های اخیر، افزایش استفاده از سامانه های یادگیری دیجیتال، تحلیل های یادگیری، هوش مصنوعی آموزشی و پلتفرم های آموزش برخط باعث شده حجم وسیعی از داده های رفتاری، عملکردی، ارتباطی و حتی زیستی/حساس جمع آوری شود. این گسترش، فرصت های مهم برای بهبود یادگیری و سیاست گذاری آموزشی ایجاد کرده، اما ریسک هایی مانند نقض حریم خصوصی، تبعیض الگوریتمی، دسترسی نامجاز، سوءاستفاده پژوهشی، عدم رضایت آگاهانه و عدم شفافیت در نحوه استفاده از داده ها را نیز افزایش داده است. بنابراین، اخلاق داده صرفا یک موضوع حقوقی یا فنی نیست، بلکه یک مسئله تربیتی و انسانی است که به اعتمادسازی میان ذی نفعان و محافظت از کرامت افراد وابسته است. این مقاله ضمن مرور چارچوب های اخلاقی و حکمرانی داده در آموزش، موضوعاتی نظیر رضایت و نمایندگی ذی نفعان خردسال، اصول حداقل سازی داده، مدیریت چرخه عمر داده، امنیت و کنترل دسترسی، تحلیل منصفانه و توضیح پذیری مدل ها، و شیوه های گزارش دهی و پاسخگویی را بررسی می کند. در پایان نیز پیشنهادهایی برای طراحی نظام مند سیاست های اخلاق داده در مدارس، دانشگاه ها و پروژه های پژوهشی ارائه می شود تا همزمان کیفیت آموزشی و حقوق فردی حفظ گردد (OECD, ۲۰۱۹؛ UNESCO, ۲۰۲۱؛ Floridi et al., ۲۰۱۸).

کلیدواژه ها:

اخلاق داده ، محیط آموزشی ، حریم خصوصی ، رضایت آگاهانه ، عدالت الگوریتمی ، حکمرانی داده