بررسی راهبردهای موثر در مدیریت همزمان فرایند یاددهی–یادگیری در کلاس های چندپایه دوره ابتدایی

هدف این پژوهش، شناسایی و اولویت بندی راهبردهای موثر مدیریت همزمان فرایند یاددهی–یادگیری در کلاس های چندپایه دوره ابتدایی بود. پژوهش با رویکرد آمیخته از نوع اکتشافی متوالی انجام شد. در بخش کیفی، با ۲۵ معلم و مدیر دارای تجربه در کلاس های چندپایه استان های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و کردستان مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق انجام شد و ۸ کلاس چندپایه مشاهده گردید. داده های کیفی با روش تحلیل تماتیک براون و کلارک (۲۰۰۶) تحلیل شد. در بخش کمی، پرسشنامه محقق ساخته با ۳۸ گویه در اختیار ۲۶۵ معلم کلاس چندپایه قرار گرفت که با روش تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. روایی محتوایی پرسشنامه با نظر ۱۰ متخصص (CVR بالای ۰/۶۲) و پایایی آن با آلفای کرونباخ (۰/۹۲) تایید شد. یافته های کیفی به شناسایی چهار تم اصلی راهبردهای ساختاری (چیدمان حلقوی، گروه بندی با کد رنگی)، راهبردهای زمانی (تدریس چرخه ای ۱۵-۲۰ دقیقه ای، سیگنال های صوتی)، راهبردهای محتوایی (کاربرگ های خودآموز، تکالیف یکسان با سطح دشواری متفاوت) و راهبردهای ارزشیابی (پوشه کار، بازخورد فوری) منجر شد. یافته های کمی نشان داد که موثرترین راهبردها به ترتیب عبارتند از: تدریس چرخه ای (۴/۵۲±۰/۶۸)، کاربرگ های خودآموز (۴/۳۸±۰/۷۲)، تکالیف یکسان با سطح دشواری متفاوت (۴/۲۱±۰/۸۱)، پوشه کار (۴/۰۵±۰/۹۳)، چیدمان حلقوی میزها (۳/۸۹±۰/۸۷) و بازخورد فوری (۳/۷۶±۰/۹۸). راهبردهای مبتنی بر فناوری به دلیل کمبود زیرساخت از اثربخشی پایینی برخوردار بودند (میانگین زیر ۳). آزمون فریدمن تفاوت معناداری بین رتبه راهبردها نشان داد (مجذور کای=۱۴۲/۷۵، ۰/۰۰۱>p). بر اساس یافته ها، مدل سه مرحله ای مدیریت همزمان (آماده سازی همزمان، آموزش چرخه ای، بازخورد مشترک) ارائه شد. نتیجه گیری می شود که مدیریت موفق کلاس های چندپایه مستلزم استفاده ترکیبی از راهبردهای ساختاری، زمانی، محتوایی و ارزشیابی است و معلمان نیازمند آموزش های ضمن خدمت تخصصی در این زمینه هستند. پیشنهاد می شود که واحد درسی «مدیریت کلاس چندپایه» در برنامه ضمن خدمت معلمان گنجانده شود و راهنمای تدریس اختصاصی برای این کلاس ها تدوین گردد.

کلیدواژه ها:

کلاس های چندپایه ، مدیریت همزمان یاددهی‑یادگیری ، تدریس چرخه ای ، راهبردهای ارزشیابی ، دوره ابتدایی