حمایت کیفری از بزه دیدگان ناتوان ذهنی در حقوق ایران و آلمان: مطالعه ای تطبیقی

بزه دیدگان ناتوان ذهنی به سبب محدودیت های ادراکی، شناختی و ارتباطی، در معرض بالاترین میزان آسیب پذیری در ارتکاب جرایم قرار دارند و به همین دلیل حمایت های ویژه و مضاعفی را در تمامی مراحل فرایند کیفری، از مرحله قانون گذاری و کشف جرم تا تحقیق، محاکمه و اجرای حکم، ضروری می سازند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که نظام حقوقی ایران تا چه اندازه توانسته است حمایت های لازم را برای این گروه از بزه دیدگان فراهم کند و در مقایسه با نظام حقوقی آلمان، چه تفاوت ها و کاستی هایی وجود دارد. هدف تحقیق، تحلیل تطبیقی سازوکارهای حمایتی دو نظام حقوقی به منظور شناسایی ظرفیت ها، چالش ها و ارائه راهکارهای اصلاحی است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و داده ها بر پایه مطالعه قوانین کیفری و آیین دادرسی، اسناد بین المللی مرتبط با حقوق افراد دارای ناتوانی و نیز منابع علمی معتبر گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد که هرچند حقوق ایران اصول کلی حمایت از بزه دیدگان ناتوان ذهنی را پذیرفته و برخی ضمانت های قانونی در قوانین کیفری و آیین دادرسی پیش بینی شده است، اما این حمایت ها از انسجام ساختاری، سازوکارهای اجرایی موثر و استانداردهای لازم برخوردار نیست. در مقابل، نظام حقوقی آلمان با تدوین قوانین اختصاصی، نهادهای حمایتی فعال، استانداردسازی بازجویی و حضور متخصصان در دادرسی، حمایت عملی و گسترده تری ارائه می کند. بر این اساس، تقویت نهادهای حمایتی، تدوین مقررات شکلی دقیق و آموزش تخصصی ضابطان و قضات در ایران پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

بزه دیدگان ناتوان ذهنی ، حمایت کیفری ، دادرسی کیفری ، ایران ، آلمان ، مطالعه تطبیقی