فرسودگی شغلی: از استرس مزمن تا کاهش انگیزه کاری – یک مرور نظام مند بر علل، پیامدها و راهبردهای مقابله

فرسودگی شغلی به عنوان یک سندرم روانشناختی ناشی از استرس مزمن در محیط کار،به یکی از چالشهای عمده دنیای معاصر تبدیل شده است. این پدیده که با سه بعد خستگی عاطفی، مسخ شخصیت و کاهش احساس کفایت شخصی تعریف میشود (Maslach & Jackson, ۱۹۸۱)، مسیری مستقیم از استرس های مداوم شغلی تا کاهش شدید انگیزه و عملکرد کاری ترسیم میکند. هدف این مقاله، بررسی فرآیند شکلگیری فرسودگی شغلی، تحلیل عوامل فردی و سازمانی موثر بر آن، تبیین پیامدهای مخرب فردی و سازمانی و در نهایت، ارائه راهبردهای پیشگیرانه و مداخلهای است. این مطالعه به روش مرور نظاممند و با بررسی مقالات معتبر بین المللی در بازه زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ انجام شده است. یافته ها نشان میدهند که عوامل سازمانی همچون بار کاری زیاد، فقدان استقلال، پاداش ناکافی، بیعدالتی و تعارض نقش، سهم به سزایی در ایجاد استرس مزمن و در نهایت فرسودگی دارند (Schaufeli & Bakker, ۲۰۰۴). از سوی فردی، ویژگیهای شخصیتی مانند نوروتیسیسم و کمالگرایی نیز افراد را مستعدتر میسازد. پیامدهای این پدیده تنها به کاهش انگیزه و عملکرد محدود نبوده و شامل اختلالات سلامت روان (افسردگی، اضطراب)، مشکلات جسمی (بیماریهای قلبی-عروقی) و برای سازمان، افزایش غیبت، جابجایی کارکنان و کاهش کیفیت خدمات میگردد. در پایان، راهبردهای مقابله در دو سطح فردی (مانند مدیریت استرس، تقویت تابآوری) و سازمانی (مانند بازطراحی شغل، بهبود فرهنگ سازمانی و اجرای برنامه های سلامت محور) مورد بحث قرار گرفته است. نتیجهگیری کلی حاکی از آن است که مقابله موثر با فرسودگی شغلی نیازمند رویکردی یکپارچه و مسئولیت مشترک فرد و سازمان است.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی ، استرس مزمن ، کاهش انگیزه کاری ، خستگی عاطفی ، مسخ شخصیت ، روانشناسی سلامت شغلی