نقش ساختارهای قدرت فرهنگی و سواد انتقادی در مقاومت در برابر اخبار جعلی

گسترش ساختاری اخبار جعلی در زیست بوم رسانه ای معاصر، چالشی بنیادین برای اعتماد اجتماعی، کنش دموکراتیک و نظام های دانشی ایجاد کرده است. پژوهش های اولیه مقابله با اخبار جعلی عمدتا بر راهکارهای فناورانه، راستی آزمایی و اصلاح الگوریتم ها تمرکز داشته اند؛ با این حال، شواهد پژوهشی جدید نشان می دهد که این پدیده عمیقا درون ساختارهای قدرت فرهنگی و نابرابری های دانشی ریشه دارد. هدف این مقاله مروری، تحلیل نظام مند نقش ساختارهای قدرت فرهنگی و سواد انتقادی در شکل دهی به مقاومت فردی و اجتماعی در برابر اخبار جعلی است. روش پژوهش، مرور نظام مند–تحلیلی مطالعات منتشرشده بین سال های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ در پایگاه های Scopus، Web of Science، Google Scholar و پایگاه های علمی داخلی همچون SID و Magiran است. جامعه پژوهش شامل ادبیات علمی حوزه های مطالعات رسانه، جامعه شناسی فرهنگی، آموزش انتقادی و مطالعات اطلاعات نادرست بوده و ۳۲ مقاله و کتاب علمی واجد شرایط به عنوان نمونه نهایی تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد که ساختارهای قدرت فرهنگی از طریق تعیین مشروعیت منابع خبری، بازتولید گفتمان های مسلط و بهره گیری از سرمایه نمادین، نقش کلیدی در پذیرش و بازنشر اخبار جعلی ایفا می کنند. در مقابل، سواد انتقادی به عنوان توانایی تحلیل گفتمان، شناسایی روابط قدرت و ارزیابی زمینه ای پیام های رسانه ای، مهم ترین عامل تقویت مقاومت شناختی و اجتماعی در برابر اطلاعات نادرست است. نتیجه گیری مقاله بر ضرورت ادغام رویکردهای آموزش سواد انتقادی و تحلیل قدرت فرهنگی در سیاست گذاری رسانه ای و نظام های آموزشی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

اخبار جعلی ، قدرت فرهنگی ، سواد انتقادی ، اطلاعات نادرست ، مطالعات رسانه