مقایسه اصول سلوک عاشقانه در اندیشه حافظ با نظریه دلبستگی جان بالبی

این پژوهش در تلاش است تا اصول سلوک عاشقانه را در اندیشه حافظ با مفاهیم بنیادی نظریه وابستگی جان بولبی مقایسه کند. پرسش اصلی شناسایی شباهت ها و تفاوت های دو سیستم اندیشه است؛ یکی از آن ها ریشه در عرفان شرقی دارد و دیگری در روان شناسی تجربی غربی. بدین منظور از روش تحقیق تطبیقی- تحلیلی و رویکرد بین رشته ای استفاده گردید. در اندیشه حافظ، داده های مرتبط جمع آوری و در "سیزده قانون عشق با استفاده از تحلیل محتوای کیفی غزلیات حافظ فرموله شد. سپس اصول تحلیل و به طور مقایسه ای با مفاهیم نظریه تطبیق داده شد. یافته ها نشان داد که با وجود تفاوت های بنیادین در ماهیت معشوق(مفهومی و عالی با حافظ در مقابل عینی و دنیوی با بالبی)، هدف نهایی رابطه (فنا و وصال در عرفان در برابر امنیت عاطفی و بقا از دیدگاه روان شناسی) و جهت رابطه (یک سویه و فداکارانه در برابر متقابل و دوسویه)، همپوشانی های معناداری در سطح اصول عملگرایانه وجود دارد. این پژوهش نتیجه می گیرد که گفت وگوی سازنده بین سنت های عرفانی و روان شناسی مدرن نه تنها امکان پذیر، بلکه ضروری است. چنین دیالوگی می تواند به درکی همه جانبه تر، غنی تر و یکپارچه از پیچیدگی های پدیده عشق و دلبستگی انسانی منجر شود و درنتیجه، افق های نظری و کاربردی جدیدی را در حوزه روان درمانی (به ویژه در توسعه رویکردهای تلفیقی) و مطالعات بینافرهنگی بگشاید.

کلیدواژه ها:

حافظ ، عشق ورزی ، جان بالبی ، نظریه دلبستگی ، روان شناسی عشق ، عرفان ایرانی ، پژوهش تطبیقی.