تحلیل تطبیقی عدالت آموزشی در بستر بازتوزیع و به رسمیت شناسی: واکاوی مدارس غیردولتی و جایگزین در نظام های آموزشی ایران و ژاپن

این مقاله با رویکرد تطبیقی، وضعیت مدارس غیردولتی در ایران و مدارس آزاد در ژاپن را از منظر عدالت و تنوع آموزشی بررسی می کند. در ایران، قانون تاسیس و اداره مدارس و مراکز آموزشی غیردولتی (۱۳۹۵) به هدف توسعه عدالت آموزشی و ایجاد فرصت های برابر برای دانش آموزان تصویب شده است؛ با این حال، پژوهش ها نشان می دهد که علی رغم باور ذی نفعان به نقش مثبت این قانون، برخی نیازهای مدارس دولتی همچنان نادیده گرفته می شود و تحقق عدالت آموزشی محدود به بعدی خاص می ماند. در ژاپن، مدارس آزاد که از دهه ۱۹۸۰ برای پذیرش کودکان خارج از مدرسه شکل گرفتند، بخشی از جریان آموزش جایگزین اند و انتظار می رفت نقش مکمل آموزش عمومی را ایفا کنند. تصویب قانون تامین فرصت های آموزشی (۲۰۱۶) این مدارس را به رسمیت شناخت و ظرفیت آن ها را در چارچوب آموزش اجباری گنجاند، اما نابرابری ساختاری و کوچکی مقیاس آن ها مانع از پوشش کامل کودکان غیرحاضر در مدرسه شده است. مقایسه تطبیقی نشان می دهد که هر دو کشور با چالش مشابهی مواجه اند: تلاش برای تلفیق گزینه های آموزشی غیردولتی/آزاد با آموزش رسمی بدون آنکه بار اجتماعی و آموزشی بر دوش این مدارس سنگین شود. در هر دو نظام، تنوع آموزشی و امکان بازتوزیع فرصت ها با نیاز به سازوکارهای ارزیابی و تضمین کیفیت همراه است. این مطالعه نشان می دهد که مدارس غیردولتی ایران و مدارس آزاد ژاپن، اگرچه زمینه ها و ساختارهای متفاوتی دارند، هر دو در نقش مکمل آموزش رسمی و در پیوند با عدالت آموزشی و به رسمیت شناسی تنوع آموزشی قرار دارند و موفقیت آن ها مستلزم توازن میان حمایت قانونی، منابع، و استقلال عملیاتی است.

کلیدواژه ها:

مدارس دولتی ، مدارس آزاد ، عدالت آموزشی ، کیفیت آموزشی ، نابرابری های آموززشی