تحلیل جامعه شناختی سکوت و مقاومت در میدان آموزش: مطالعه ای بر مدارس شهرستان ارومیه در مواجهه با گفتمان موفقیت و شکست تحصیلی

این پژوهش با رویکردی کیفی و با تکیه بر روش نظریه زمینه ای، به واکاوی تجربه زیسته دانش آموزان، معلمان و مدیران مدارس شهرستان ارومیه در مواجهه با گفتمان مسلط و یکسان ساز موفقیت تحصیلیو پیامدهای اجتماعی-روانی آن می پردازد. هدف اصلی، تحلیل سازوکارهایی است که در بطن نظام آموزشی، به تولید و بازتولید برچسب شکستمی انجامد و کنش های مقاومتی یا انفعالی دانش آموزان در قبال این فرآیند را بررسی می کند. داده ها از طریق مصاحبه های عمیق با ۳۵ دانش آموز دارای تجربه مردودی یا افت تحصیلی، ۲۰ معلم و ۱۵ مدیر، و نیز مشاهده مشارکتی در ۱۰ مدرسه دولتی و غیردولتی مناطق مختلف شهر ارومیه گردآوری شد. چارچوب نظری پژوهش، تلفیقی از مفهوم خشونت نمادینبوردیو، مدارس به مثابه سازمان های نظارتیفوکو و نظریه برچسب زنیدر جامعه شناسی انحرافات است. یافته ها نشان می دهد که گفتمان تک بعدی موفقیت مبتنی بر رتبه و معدل، نه تنها نابرابری های اولیه را پنهان می کند، بلکه با مکانیسم هایی مانند طبقه بندی، نظارت مداوم و مراسم تحقیرآمیز، گروهی از دانش آموزان را به حاشیه می راند. در پاسخ به این وضعیت، الگوهای کنشی متنوعی از قبیل سکوت استیصال آمیز»، تقلب سیستماتیک»، تظاهر به بی تفاوتیو در مواردی مقاومت فعال و مطالبه گریشکل می گیرد. نتیجه اصلی مقاله تاکید بر این امر است که شکست تحصیلی، پدیده ای صرفا فردی و شناختی نیست، بلکه برساخته ای اجتماعی و محصول تعامل ساختارهای آموزشی ناکارآمد با زمینه های طبقاتی و محلی است. بازاندیشی در مفاهیم موفقیت و شکست و ایجاد فضایی چندصدا در مدارس ارومیه، به مثابه ضرورتی اجتماعی پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

جامعه شناسی آموزش و پرورش ، خشونت نمادین ، شکست تحصیلی ، برچسب زنی ، نظارت ، مدارس ارومیه ، مقاومت پنهان