عدالت فضایی در شهرها با تاکید بر برنامه ریزی و معماری شهری

رشد شتابان شهرنشینی در دهه های اخیر، موجب شکل گیری الگوهای نابرابر توزیع فضا، خدمات و امکانات شهری شده است؛ به گونه ای که بخش هایی از شهرها با تمرکز منابع و فرصت ها و بخش هایی دیگر با محرومیت کالبدی، اجتماعی و زیست محیطی مواجه اند. در این میان، مفهوم عدالت فضایی به عنوان یکی از مولفه های بنیادین توسعه پایدار شهری، توجه برنامه ریزان و معماران شهری را به ضرورت توزیع منصفانه فضاها و امکانات شهری جلب کرده است. عدالت فضایی بر ایجاد برابری در دسترسی شهروندان به زیرساخت ها، فضاهای عمومی، خدمات شهری و محیط زیست سالم تاکید دارد. از منظر برنامه ریزی و معماری شهری، عدالت فضایی مفهومی فراتر از عدالت اجتماعی صرف محسوب می شود و مستلزم بازنگری در فرایندهای تصمیم گیری، سیاست گذاری فضایی و الگوهای طراحی شهری است. برنامه ریزی شهری با رویکرد عدالت محور می کوشد تا از تمرکز خدمات در بخش های خاص شهر جلوگیری کرده و با توزیع متعادل کاربری ها، کاهش شکاف های فضایی و تقویت انسجام اجتماعی، شرایط زیست شهری را بهبود بخشد. در همین راستا، معماری شهری نقش مهمی در شکل دهی فضاهای انسانی، قابل دسترس و فراگیر ایفا می کند. هدف این مقاله بررسی ابعاد عدالت فضایی در شهرها با تاکید بر نقش برنامه ریزی و معماری شهری در تحقق آن است. مقاله حاضر با تکیه بر مبانی نظری عدالت فضایی و تحلیل نقش طراحی و سیاست گذاری فضایی، به تبیین چگونگی تاثیر مداخلات کالبدی و برنامه ای بر کاهش نابرابری های شهری می پردازد و بر ضرورت ادغام اصول عدالت فضایی در فرایندهای برنامه ریزی و طراحی شهری تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، برنامه ریزی شهری ، معماری شهری ، نابرابری فضایی ، توسعه پایدار شهری