نقش رنگ و فرم در زیبایی شناسی لباس های دست دوز

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش رنگ و فرم به عنوان دو عنصر بنیادین در زیبایی شناسی لباس های دست دوز مناطق مختلف ایران انجام شد. لباس های دست دوز به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ناملموس، نه تنها کارکرد پوششی دارند، بلکه هویت، باورها و ذائقه زیبایی شناختی جوامع بومی را بازنمایی می کنند. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی انجام شد. جامعه پژوهش شامل ۱۵۰ نمونه لباس دست دوز متعلق به شش منطقه جغرافیایی سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، هرمزگان، کردستان، آذربایجان شرقی و گلستان بود که به روش نمونه گیری هدفمند از موزه ها و مجموعه های خصوصی معتبر انتخاب گردید. داده ها با استفاده از آمار توصیفی فراوانی، درصد، میانگین و آزمون های استنباطی تحلیل واریانس یک راهه و همبستگی پیرسون در نرم افزار SPSS تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که بیشترین فراوانی رنگ ها در لباس های دست دوز به ترتیب متعلق به رنگ های قرمز ۳۱/۳ درصد، آبی ۲۴/۷ درصد، سبز ۱۸/۰ درصد و زرد ۱۲/۷ درصد است و این رنگ ها غالبا با اشباع بالا و روشنایی متوسط به کار رفته اند. از نظر فرم، فرم های باز گشاد و روان با ۵۲ درصد بیشترین فراوانی را داشتند و فرم های ترکیبی با ریتم های تکرارشونده و تقارن محوری غالب بودند. همچنین، همبستگی معناداری بین نوع رنگ و فرم با کارکرد پوشش روزمره، آیینی، عروسی، سوگواری مشاهده گردید ۰/۰۱>p. بیشترین تنوع رنگ و پیچیدگی فرم مربوط به لباس های عروسی و کمترین مربوط به لباس های سوگواری بود. نتایج این پژوهش نشان می دهد که رنگ و فرم در لباس های دست دوز یک نظام معنایی منسجم و مبتنی بر دانش بومی را شکل می دهند که در آن هر انتخاب بصری واجد بار نمادین و کارکرد اجتماعی است. بر این اساس، توصیه می شود طراحان مد و لباس معاصر با بهره گیری از این نظام بصری غنی و پرهیز از سطحی نگری، به خلق آثاری با هویت ایرانی و در عین حال متناسب با نیاز امروز بپردازند. پژوهش های آتی نیز می توانند به بررسی تاثیر رسانه های دیجیتال بر درک زیبایی شناختی از رنگ و فرم در لباس های دست دوز بپردازند.

کلیدواژه ها:

لباس های دست دوز ، زیبایی شناسی ، رنگ ، فرم ، هنرهای سنتی ایران.