زاویه دید در داستان های معاصر فارسی

چکیده زاویه دید یکی از بنیادین ترین عناصر روایت است که نقش تعیین کننده ای در سازمان دهی ادراک، زمان مندی و معنای روایت دارد. با وجود گسترش مطالعات روایت شناسی در ایران، بررسی جامع و نظام مند انواع زاویه دید و کارکردهای آن در داستان های معاصر فارسی هنوز با خلاهایی مواجه است. هدف پژوهش حاضر، نخست تبیین نظری مفهوم زاویه دید و کانونی سازی بر اساس روایت شناسی معاصر، سپس تحلیل انواع رایج زاویه دید در داستان های معاصر فارسی، و در نهایت بررسی کارکردهای هنری و معنایی آن در آثار منتخب است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی است و داده ها از طریق مطالعه اسنادی، تحلیل متون روایی و مقایسه ساختاری گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که نویسندگان معاصر فارسی از گستره متنوعی از زاویه دیدها از دانای کل تا روایت ذهنی، چندصدایی و گسسته برای بازنمایی تجربه فردی، نقد اجتماعی، خلق تعلیق، زمان پریشی و ساخت زیبایی شناختی بهره برده اند. نتایج نهایی بیانگر آن است که تحول زاویه دید در داستان فارسی، بازتاب دگرگونی در شیوه فهم انسان، واقعیت و روایت است و این عنصر به سطح یک «نظام ادراکی متن» ارتقا یافته است.

کلیدواژه ها:

زاویه دید ، کانونی سازی ، روایت شناسی ، داستان معاصر فارسی ، کارکرد روایی ، چندصدایی